Clicky

ጥቅምት 6, 2008 በፋና ተዘጋጅቶ በነበረው የክርክር መድረክ ላይ አቶ ልደቱ አያሌው ያደረጉት ንግግር

Lidetu Ayalewየኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ስርአት ግንባታ ከየት ወዴት፤ ፈተናዎቹና መልካም እድሎቹ በሚል ርእስ ዙሪያ ጥቅምት 6 ቀን 2008 ዓ.ም በፋና ተዘጋጅቶ በነበረው ኮንፈረንስ ላይ አቶ ልደቱ አያሌው በግል ያደረጉት ንግግር


 

አቶ ልደቱ ከሪፖርተር ጋዜጣ ጋር ያደረጉት ውይይት

አቶ ልደቱ አያሌው፣ የኢዴፓ መሥራችና የቀድሞ ሊቀመንበር

አቶ ልደቱ አያሌው የኢትዮጵያዊያን ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ (ኢዴፓ) መሥራችና የቀድሞ ሊቀመንበር ናቸው፡፡ አቶ ልደቱ በ1997 ዓ.ም. ጠቅላላ ምርጫ ለገዥው ፓርቲ ኢሕአዴግ ዋነኛ ተቀናቃኝ የነበረው የቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ (ቅንጅት) ከነበሩት ተፅዕኖ ፈጣሪ መሪዎች አንዱም ነበሩ፡፡ ቅንጅት እንደ ጅማሮው መቀጠል ተስኖት በመሽመድመዱ ከተነሱት ውዝግቦች አንዱ በአቶ ልደቱ ዙሪያ ያነጣጠረ ነበር፡፡ አቶ ልደቱ ስለ ቅድመ ቅንጅት፣ ስለ ቅንጅትና ድኅረ ቅንጅት የኢትዮጵያ የፖለቲካ ሕይወት ሦስት መጻሕፍትን በማሳተም ትንተና አቅርበዋል፣ ራሳቸውንም ተከላክለዋል፡፡ ከኢዴፓ አመራር ውጪ ቢሆኑም በማዕከላዊ ኮሚቴ አባልነት የሚጠበቅባቸውን ሚና እየተጫወቱ እንደሆነ ይገልጻሉ፡፡ በግላቸው በወቅታዊ የፖለቲካ ሁኔታዎች ላይ ሐሳባቸውን ለማካፈል ሁሌም ፈቃደኛ ከሆኑ እጅግ በጣት ከሚቆጠሩ ፖለቲከኞች በቅድሚያ ተጠቃሽ የሆኑት አቶ ልደቱ አያሌውን ሰለሞን ጐሹ ከቅርብ ጊዜያት ወዲህ አገሪቱ ውስጥ እየተከሰቱ ባሉ ተቃውሞዎችና ተዛማጅ ጉዳዮች ላይ አነጋግሯቸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች በተለይ በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች የተነሱት ተቃውሞዎች መነሻቸው ምንድነው?

አቶ ልደቱ፡- በእኔ እምነት ተቃውሞዎቹ አራት መነሻ ምክንያቶች አሉዋቸው፡፡ አንደኛው ምክንያት በአገሪቱ የተዘረጋው የፖለቲካ ሥርዓት በልዩነት ላይ ያተኮረ ከመሆኑ ጋር የተያያዘ ነው፡፡ አካባቢያዊ ልዩነቶች እንዲጎለብቱ ተደርጓል፡፡ ልዩነት መከበር አለበት፡፡ ነገር ግን አንድ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ ማኅበረሰብ ለመፍጠር የጋራ የሆኑ ጉዳዮች ተጠናክረው መውጣት አለባቸው፡፡ በዚህ ረገድ በአጠቃላይ ሥርዓቱ ከፍተኛ ጉድለት አለበት፡፡ ይኼ ከአንድነት ይልቅ ልዩነት ላይ ማተኮር በሕዝብ ዘንድ መቃቃር ሲፈጥር፣ አንድነትን ሲያላላና ግጭት ሲያጭር በተደጋጋሚ ታይቷል፡፡ መንግሥት ግን የፌዴራል አደረጃጀቱ ይበልጥ አንድነት የሚያመጣ ነው፣ ሕዝቡም ተቀብሎታል፣ ችግሮችንም እየፈታ ነው በማለት በተደጋጋሚ ይናገር ነበር፡፡ ይህ እንዳልሆነ ግን አሁን የታየ ይመስለኛል፡፡ ከአሁን በፊትም ሲታይ ነው የነበረው፡፡ አሁን ግን በባሰ ሁኔታ ብዙ አካባቢዎችን የሚያካልሉ ችግሮች እየተከሰቱ ነው፡፡ ይኼ አገር በብዙ ታሪካዊ ሒደቶች ውስጥ አልፎ ነው እዚህ የደረሰው፡፡ በውስጡ ብዙ ልዩነቶች አሉ፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ የጋራ ጉዳዮች አሉ፡፡ አሉ የምንላቸውን ችግሮች አርሞ፣ ጠንካራ ጎኖችን ይበልጥ አጠናክሮ የሚያስቀጥል ሥርዓት ያስፈልጋል፡፡

በአንድ በኩል በአገሪቱ ውስጥ በርካታ ልዩነቶች ስላሉ ልዩነቶች የሚስተናገዱበትን መንገድ መፍጥር ተገቢ ነው፡፡ ከሕገ መንግሥቱ ጀምሮ የፌዴራል አደረጃጀቱ በዋናነት ልዩነትን ለማስተናገድ ያለመ ነው፡፡ በአንድ አገር ውስጥ ልዩነት ብቻ ሳይሆን አንድነትም እንዲጠናከር ካልተደረገ ችግር መፈጠሩ አይቀርም፡፡ ሥርዓቱ ሁለቱን ነገሮች አጣጥሞ በማስኬድ ረገድ ከፍተኛ ጉድለት አለበት፡፡ ከፍተኛ ሚዛን የደፋ ትኩረት ያገኘው የልዩነት ጉዳይ ነው፡፡ የአንድነት ጉዳይ ላለፉት 25 ዓመታት ተረስቶ ነው የቆየው፡፡ እንዲያውም ስለ አንድነት የሚያቀነቅኑ ኃይሎችና ግለሰቦች እንደ ጥፋትና ፀረ ሰላም ኃይል፣ ልዩነትን በፍፁም እንደማይፈልጉ ተደርጎ ነው ሲወቀሱ የነበረው፡፡ ይኼ ጉድለት በሒደት እንዲህ ዓይነት ችግር ሊፈጥር እንደሚችል ቀድሞውንም ግልጽ ነው፡፡ ይኼ ሁኔታ እንዲታረም የፖለቲካ ፓርቲዎች፣ የተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች ከፍተኛ ጥረት ሲያደርጉ ነበር፡፡ መንግሥት ግን የእኔ አመለካከት ብቻ ነው ትክክል፣ እናንተ የምትሉት ሁሉ ትክክል አይደለም ብሎ የውስጥ አስተሳሰባቸውን ሁሉ ጥያቄ ውስጥ እያስገባ እያወገዘ ነው የቀጠለው፡፡

ሁለተኛው መነሻ ምክንያት በአገሪቱ ሕገ መንግሥት ውስጥ ያሉ የሰብዓዊ መብትና የዴሞክራሲ ጉዳዮች በተግባር ካለመዋላቸው ጋር የተያያዘ ነው፡፡ የታይታ ነው የሆነው፡፡ በወረቀት ላይ ስለሰብዓዊ መብትና ዴሞክራሲ እየተወራ መሬት ላይ ግን በሕዝብ የዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ እነዚህ ነገሮች አለመኖራቸው አንዱ ሌላው ምክንያት ነው ብዬ አስባለሁ፡፡

ሦስተኛውና ዋናው መነሻ ምክንያት ዜጎች ሐሳባቸውን በነፃነት የሚገልጹበት መድረክ ካለመኖሩ ጋር የተያያዘው ነው፡፡ በየትኛውም አገርና ሁኔታ ሰዎች ሐሳባቸውን፣ ተቃውሟቸውንና ቅሬታቸውን የሚገልጹበት ዴሞክራሲያዊ መንገድ ካጡ ወደ አመፅ፣ አብዮትና ግጭት መሄዳቸው የማይቀር ነገር ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ሰዎች በሰላማዊ መንገድ፣ በሕጋዊ መንገድ ሐሳባቸውን የሚያቀርቡበት መንገድ እያጡ ነው የመጡት፡፡ በዚህም ፅንፈኛ የሆኑ የፖለቲካ አስተሳሰቦች እየተጠናከሩ ነው፡፡ የፖለቲካ ምኅዳሩ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጠበበ ነው፡፡ አገሪቱ ከቀበሌ ምክር ቤት ጀምሮ እስከ ፓርላማ ድረስ በአንድ ፓርቲ ብቸኛ የበላይነት ቁጥጥር ሥር ውላለች፡፡ ኅብረተሰቡ ብሶቱንና ተቃዋሞውን የሚገልጽበት መድረክ ሙሉ በሙሉ አጥቷል፡፡ የፖለቲካ ፓርቲዎች ሰላማዊ ሠልፍ፣ ስብሰባና የተለያዩ ፖለቲካዊ እንቅስቃሴዎች ለማድረግ ሲሞክሩ የተለያዩ ሰበባ ሰበቦች እየተፈጠሩላቸው እንዳያደርጉ ተከልክለዋል፡፡

አራተኛው መነሻ ምክንያት በአገሪቱ ከፍተኛ የሆኑ ከመልካም አስተዳደር ጋር የተያያዙ በደሎች የሚፈጸሙ ከመሆናቸው ጋር የተያያዘ ነው፡፡ ካድሬዎች ጉልበተኛ ሆነዋል፣ ኅብረተሰቡ ደግሞ አቅመ ቢስ ሆኗል፡፡ ካድሬው የፈለገውን አድርጎ ተጠያቂነት የለበትም፡፡ በየአካባቢው ሕዝቡ በዕለት ተዕለት ኑሮው ከፍተኛ የሆነ ጫናና ብሶት አለበት፡፡

ሪፖርተር፡- መንግሥት ለተቃውሞዎቹ እየሰጠ ያለውን ምላሽና ማብራሪያ እንዴት አዩት?

አቶ ልደቱ፡- በመንግሥት መገናኛ ብዙኃን በተለይም በኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (ኢቢሲ) የሚቀርቡ መረጃዎችን እንዳየሁት መንግሥት በተለመደው የፕሮፓጋንዳ መንገድ እየሄደ ነው፡፡ ነገር ግን ሰሞኑን በአማራ ቲቪ ችግሮች አሉ፣ ችግሮችን ማስተናገድ አለብን፣ ችግሮቹ በወቅቱ ስላልተፈቱ የተፈጠረው ክፍተት ተቃውሞ አስነስቷል በማለት ሲያቀርቡ አይቻለሁ፡፡ ይኼ ለዘብ ያለ አቀራረብ ነው፡፡ ሌሎች የመንግሥት መገናኛ ብዙኃን ግን ችግር የፈጠሩ ኃይሎችን በቁጥጥር ሥር እናውላለን፣ ለፍርድ እናቀርባለን፣ ዕርምጃ እንወስዳለን የሚሉትን ጨምሮ በአብዛኛው የማስፈራሪያ ኃይለ ቃል ያለበት መልዕክት ነው የሚያስተላልፉት፡፡ ይኼ የሚያዋጣ አይመስለኝም፡፡ ግጭቶች ባልተቋረጠ ሁኔታ እየተከሰቱ፣ ሰዎች እየሞቱ፣ ወደማንጠብቀው አቅጣጫ ከምንሄድ መንግሥት ቆም ብሎ ማሰብና መሠረታዊ የሆነው ችግር ምንድነው ብሎ መሠረታዊ የሆነ መፍትሔ ለማምጣት ጥረት ማድረግ አለበት፡፡ አለበለዚያ ግን ዝም ብሎ በምኞት ሰላም እንዲኖር በመፈለግና ዋናው ነገር ሰላም ነው እያሉ በመፎከር ሰላም ሊገኝ አይችልም፡፡ ይህች አገር በምንም ዓይነት ሁኔታ ከዚህ በኋላ ብጥብጥ ወይም የእርስ በርስ ጦርነት ማስተናገድ የምትችል አይደለችም፡፡ በዚያ ደረጃ ችግር ከተፈጠረ አጠቃላይ ህልውናችንን የምናጣበት አደጋ ሊመጣ ይችላል፡፡ የእንደዚህ ዓይነት እንቅስቃሴ ችግሩ የመንግሥት ለውጥ ብቻ አምጥቶ ሊያበቃ መቻሉ ነው፡፡ በዚህም መንግሥት የለሽ ሊያደርገን ይችላል፡፡

ሌላው ሊፈተሽ የሚገባው የመንግሥት ችግር በልማት ለሁሉም ችግር መፍትሔ አመጣለሁ ማለቱ ነው፡፡ ኅብረተሰቡ ልማት መፈለጉ ምንም ጥያቄ የለውም፡፡ መንግሥት ልማት ከሠራንና የምንሠራውን ልማት ለሕዝቡ በተጨባጭ ካሳየነው ወደ አመፅና ተቃውሞ በጭራሽ አይገባም ብሎ ያስባል፡፡ ነገር ግን ኅብረተሰቡ ልማት ቢፈልግም መብቱ ካልተከበረ፣ የሰብዓዊ መብትና የዴሞክራሲ ጥያቄዎች በአግባቡ ካልተመለሱ ወደ መጥፎ ሁኔታ መግባቱ አይቀርም፡፡ መንገድ እየተሠራ፣ ሕንፃ እየተገነባ፣ በርካታ የልማት ሥራዎች እየተሠሩለትም ግጭቶች ሊኖሩ ይችላሉ፡፡ ሁሉም የኅብረተሰቡ ጥያቄዎች በልማት ብቻ የሚመለሱ አይደሉም፡፡ ሰብዓዊ መብትና ዴሞክራሲ ካልተከበሩ ልማቱም ዞሮ ዞሮ ችግር ውስጥ የሚገባበት ዕድል አለ፡፡ ልማቱ ብቻ ሳይሆን ችግሩ ሰፋ ካለ የአገር ህልውናም ጥያቄ ውስጥ ሊገባ ይችላል፡፡ ከሰሞኑ የምናየው ነገር በጣም አስፈሪና ጤናማ ያልሆነ ነው፡፡ መንግሥት ከተለመደው አስተሳሰብ ወጣ ብሎ ይኼን ነገር ከምንጩ ማድረቅ የሚቻለው እንዴት ነው ማለት አለበት፡፡ ስህተት አለብን ወይ? እስካሁን ይህን ችግር መፍታት ያልቻልነው ለምንድን ነው? በማለት ጉዳዩ ከሚመለከታቸው የኅብረተሰቡ ክፍሎች ጋር ሰፊ የሆነ፣ ሀቀኛ የሆነ የውይይት መድረክ ከፍቶ መፍትሔ ለማግኘት መጣር አለበት እንጂ ችግሩን እያቃለሉ፣ የጥቂት ግለሰቦችና የፖለቲካ ኃይሎች ጥያቄ ብቻ እንደሆነ አድርጎ እያቀረቡ፣ ችግሩ ጊዜያዊ ነው እያሉ ችግሩን ከመልካም አስተዳደር ጋር ብቻ የተያያዘ እንደሆነ አስመስሎ በቁንፅል እያቀረቡ ዘላቂ መፍትሔ ማግኘት አይቻልም፡፡

ስለዚህ ከሕገ መንግሥቱ ጀምሮ የፌዴራል አደረጃጀቱንና በአጠቃላይ አገሪቱ ውስጥ ያሉ ፖሊሲዎችን ከመሠረታቸው መዳሰስ ያስፈልጋል፡፡ የመንግሥት የፕሮፓጋንዳ ሥልት ጠቃሚነትም መፈተሽ አለበት፡፡ ሃያ አምስት ዓመታት ሙሉ አንድ ዓይነት ፕሮፓጋንዳ ነው ስንሰማ የኖርነው፡፡ በአሁኑ ወቅት መንግሥት እውነት እንኳን ቢናገር የማይታመንበት ደረጃ እየደረሰ ነው፡፡ ምክንያቱም በጣም በሚያሳዝን ሁኔታ ኅብረተሰቡ በመሬት ላይ የሚያያቸው፣ በቅርበት የሚያውቃቸው ነገሮች ሁሉ ተንሻፈውና ተጣመው፣ አንዳንድ ጊዜም ተለውጠውና ተክደው ነው በመገናኛ ብዙኃን የሚቀርቡት፡፡ እየተፈጠረ ያለው ነገር በጣም አሥጊ በመሆኑ መንግሥትን ጨምሮ ሁሉም የኅብረተሰብ ክፍሎችና የፖለቲካ ኃይሎች አስቸኳይ መፍትሔ መሻት አለባቸው፡፡ ሁላችንም የችግሩ አካል ነን፡፡ መፍትሔውም የሚገኘው ከሁላችንም ነው፡፡ አንዱ አካል ችግር ፈጣሪ፣ ሌላው አካል ደግሞ መፍትሔ ፈላጊ መሆን የለበትም፡፡ በአመፅ የሚገለጽ እንቅስቃሴ ምን መፍትሔ ያመጣል የሚለውም መታየት አለበት፡፡ አሁን እንቅስቃሴው በተደራጀና ኃላፊነት መውሰድ በሚችል ኃይል እየተመራ አይደለም፡፡ በአብዛኛው በፌስቡክ ነው እየተመራ ያለው፡፡ ይህ ዓይነት የሕዝብ እንቅስቃሴ ግቡና መድረሻው ምን ሊሆን እንደሚችል አስቀድሞ ማወቅ አይቻልም፡፡ ይኼንን ኅብረተሰቡ ሊያጤን ይገባዋል፡፡ በቀዳሚነት ኢትዮጵያ ውስጥ ኃላፊነት የሚሰማቸው፣ የሕዝቡንና የአገሪቱን ጉዳይ በሚመለከት ኃላፊነት ሊወስዱ የሚችሉ የፖለቲካ ኃይሎች መጠናከር አለባቸው፡፡ አለበለዚያ የለየለት ብጥብጥ ተፈጥሮ ይህች አገር ወዳልተፈለገ አቅጣጫ ልትሄድ ትችላለች፡፡

ሪፖርተር፡- በኢትዮጵያ የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነቱን በአሉታዊም ሆነ በአዎንታዊ መልኩ የሚወስኑ ጉዳዮች ሲታዩ፣ ብሔርን መሠረት ያደረጉት አሥጊ ደረጃ ላይ ደርሰዋል ማለት ይቻላል?

አቶ ልደቱ፡- የሕዝቡ ግንኙነት በብሔር ብቻ ሊወሰን አይችልም፡፡ በኢትዮጵያ ተጨባጭ ሁኔታ ብዙ ሌሎች ነገሮች አሉ፡፡ እነዚህ ከጥንት ጀምሮ የነበሩ ናቸው፡፡ ነገር ግን ላለፉት 25 ዓመታት የፖለቲካ ሥርዓቱ በተለይም በመገናኛ ብዙኃን ከሕዝብ ጋር ባለው ግንኙነት ሲሰበክ የነበረው ፕሮፓጋንዳ ሰዎች ግንኙነታቸውን በአብዛኛው በብሔር መነፅር እንዲያዩ የሚያደርግ ነው፡፡ አንድነቱ በኃይል እንደመጣ፣ ይህች አገር የብሔረሰቦች እስር ቤት እንደነበረች፣ ዋናው የፖለቲካ አጀንዳ የማንነት ፖለቲካ፣ የብሔሮች ነፃነትና እኩልነት እንደሆነ ነው የሚነገረው፡፡ ሰዎች ከሌላው ሰው ስላላቸው ልዩነት ነው ሲነገር የነበረው፡፡ ስለዚህ ይህ የ25 ዓመታት ፕሮፓጋንዳ የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነቱ ባየነው መልኩ እንዲባባስ አድርጎታል ብዬ አስባለሁ፡፡ አሁን የብሔር ማንነት ገዥ እየሆነ ነው፡፡ ብዙ ሰዎች ግንኙነታቸውን ከብሔር አንፃር ማየታቸው አሁን ጎልቷል፡፡ ነገር ግን ሕዝቡ በሌሎች ጉዳዮችም ይገናኛል፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝብ ለረጅም ጊዜ አብሮ የኖረ ሕዝብ ነው፡፡ ሕዝቡ ከቦታ ቦታ ሲንቀሳቀስ በንግድም፣ በጦርነትም፣ በሥራም ሲገናኝ የነበረና እርስ በርስም ሲጋባና ሲዋለድ የኖረ ነው፡፡ በሃይማኖትም፣ በባህልም የሚያስተሳስሩት ነገሮች አሉ፡፡ እነዚህ ተሟጠው ተበጥሰዋል ማለት አይቻልም፡፡ ነገር ግን ይኼ እየቀነሰ ሰዎች በዋናነት ማንነትን ከብሔር ጋር አያይዘው የማየት አስተሳሰባቸው የበለጠ እየጠነከረና እየጎላ መጥቷል፡፡

ሪፖርተር፡- በአማራ ክልል የተነሳው ተቃውሞ መነሻ ከወልቃይት የማንነት ጥያቄ ጋር ሲያያዝ ይስተዋላል፡፡ በወልቃይት ጥያቄ ላይ የእርስዎ የግል አቋም ምንድነው?

አቶ ልደቱ፡- የተቃውሞው ዋና ምክንያት የወልቃይት ጥያቄ ነው ብዬ አላምንም፡፡ እርግጥ መነሻ ምክንያት ሊሆን ይችላል፡፡ ኢሕአዴግ ሥልጣን ከያዘ ጀምሮ ወልቃይት አካባቢ ጥያቄው ነበር፡፡ አንዳንድ ሰዎች የጎንደር መሬት ያለአግባብ በትግራይ ተወስዷል የሚል አስተሳሰብ ነበራቸው፡፡ ይኼ በተደራጀም፣ ባልተደራጀም መልኩ ይቀርብ ነበር፡፡ አሁን ለየት የሚያደርገው ኮሚቴ ተቋቁሞ ጥያቄ መቅረቡ ነው፡፡ በኮሚቴው ላይ በደረሰው ችግር ምክንያት ነው ነገሩ በዚህ ደረጃ ያደገው፡፡ የተቃውሞው ዋነኛ መነሻ ሥርዓቱ አፋኝ በመሆኑና ከዚህ አምባገነናዊ ሥርዓት ለመውጣት የመፈለግ ባህሪ ነው፡፡ ስለዚህ በአማራ ክልል ተቃውሞ ለማስነሳት የወልቃይት የማንነት ጥያቄ ገዥ ምክንያት ነው ብዬ አላምንም፡፡ በእኔ እምነት የወልቃይት የማንነት ጥያቄ እንዴት እንደሚፈታ የአገሪቱ ሕገ መንግሥት አስቀምጧል፡፡ በዚህ ጥያቄ የተነሳ ሕዝብ ለብጥብጥ መዳረግና ሰዎች መሞት አለባቸው ብዬ አላምንም፡፡ በአጠቃላይ የወልቃይት የማንነት ጥያቄን በተለያዩ መንገዶች መፍታት ይቻላል፡፡ ወልቃይት የማን ነው የሚለውን መፍረድ ያለበት አሠራሩ ነው፡፡ የማንነት ጥያቄው ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ቀርቦ የሕዝብ ጥያቄ መሆኑን ምክር ቤቱ ካረጋገጠ፣ ምርጫ ቦርድ ሪፈረንደም እንዲያካሂድ ይደረግና በሪፈረንደሙ ሕዝቡ የወሰነው ነገር ተግባራዊ ይሆናል፡፡ ስለዚህ አንዱ መንገድ ሪፈረንደም አካሂዶ የሕዝቡን ውሳኔ መቀበል ነው፡፡ ነገር ግን ሪፈንደም ለማካሄድ አስቸጋሪ ሁኔታዎች አሉ ከተባለ ደግሞ ሌሎች አማራጮችን ግምት ውስጥ ማስገባት ይቻላል፡፡ ለምሳሌ ከወልቃይት ሕዝብ መሀል የተወሰነ ወደ ጎንደር፣ የተወሰነ ወደ ትግራይ መሄድ የሚፈልግ ከሆነ ይህን አማራጭ ማየት ነው፡፡ ይህም ካልሆነ ራሱን ችሎ ወይ በወረዳ አልያም በዞን ደረጃ ልዩ አስተዳደር ሆኖ መቋቋም የሚችል ከሆነና ለአካባቢው ሰላም አስተዋጽኦ ማድረግ የሚችል ከሆነ ይህንም ማየት ያስፈልጋል፡፡ ስለዚህ እነዚህን አማራጮች ግምት ውስጥ አስገብቶ ችግሩን መፍታት ይቻላል፡፡ ነገር ግን ይኼም ችግር ቢፈታ በአማራ ክልል ያለው ችግር የሚፈታ አይመስለኝም፡፡ ምክንያቱም የችግሩ ዋና ምንጭ በሕዝብና በሥርዓቱ መካከል እየተፈጠረ የመጣው መራራቅ ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ከላይ እንደገለጹት በኦሮሚያና በአማራ ክልሎች የተነሳው ተቃውሞ መሪ የለውም፡፡ በዚህ ሁኔታ የጥያቄዎቹ መጨረሻ ምን ይሆናል? በቅርቡ በኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኦዴግ) እና በግንቦት ሰባት መካከል የተፈረመው የመግባቢያ ስምምነት ይህን ክፍተት ለመሙላት ያለመ ነው መባሉንስ እንዴት አዩት?

አቶ ልደቱ፡- ውጭ አገር ያሉ የፖለቲካ ድርጅቶች መስማማት፣ መፈራረምና አብረው መሥራት መብታቸው ነው፡፡ እሱ ላይ ችግር የለብኝም፡፡ ነገር ግን ኢትዮጵያ ውስጥ አሁን የተፈጠረውን ክፍተት ውጭ አገር ያሉ ፓርቲዎች መጥተው ይሞሉታል ብዬ አላስብም፡፡ ይኼ ክፍተት መሞላት ያለበት ኢትዮጵያ ውስጥ ባሉ ፓርቲዎች ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ የሕዝቡ ትግል ትክክለኛ አቅጣጫ ይዞ ለውጤት እንዲበቃ ከተፈለገ ያን ትግል የሚመራው ፓርቲ እዚሁ አገር ውስጥ የሚኖር መሆን አለበት፡፡ ጨቋኙ ሥርዓት ያለው እዚህ ነው፡፡ ተጨቋኙም ሕዝብ ያለው እዚህ ነው፡፡ ስለዚህ ከአትላንቲክ ማዶ ሆኖ የኢትዮጵያን ትግል መምራት ይቻላል ብዬ አላምንም፡፡ በተለይ በትጥቅ ትግል የሚያምኑና ከኤርትራ መንግሥት ጋር ተባብረው ለኢትዮጵያ መፍትሔ እናመጣለን የሚሉ ኃይሎች አዳዲስ ችግር ይወልዱ እንደሆነ እንጂ፣ ምንም ዓይነት የተሻለ ለውጥ ሊያመጡ አይችሉም፡፡

ነገር ግን ሰፊ የአመራር ክፍተት አለ፡፡ አሁን አገር ውስጥ የሕዝቡን ትግል በአግባቡ መምራት የሚችል ተቃዋሚ ፓርቲ አለ ብዬ አላምንም፡፡ ይህም በሁለት ምክንያቶች ነው፡፡ አንዱ ገዥው ፓርቲ ላለፉት 25 ዓመታት በፈጠረው አፈናና ተፅዕኖ ጠንካራ የሆነ ሕዝቡን መምራት የሚችል ተቃዋሚ ፓርቲ እንዳይፈጠር ሆን ብሎ በሠራው ሥራ፣ ከጊዜ ወደ ጊዜ ተቃዋሚ ፓርቲዎች እየተዳከሙና ቦታ እያጡ ነው የሄዱት፡፡ በዚህም ምክንያት አብዛኛው የኅብረተሰብ ክፍል በተቃዋሚዎቹ ተስፋ የቆረጠበት ሁኔታ አለ፡፡ ሁለተኛው ግን በራሳቸው በተቃዋሚዎቹና እነሱን በሚደግፈው የኅብረተሰብ ክፍል ድክመት የመጣ ነው፡፡ አንድ ተቃዋሚ ፓርቲ ጠንካራ ነው የሚባለው ገዥው ፓርቲ የሚያሳድርበትን ተፅዕኖ በብቃት መቋቋም ሲችል ነው፡፡ ሕዝቡ ደግሞ ተቃዋሚ ፓርቲዎችን መከተል ብቻ ሳይሆን ጠንካራ ተቃዋሚ እንዲፈጠር የራሱን አስተዋጽኦ ማበርከት አለበት፡፡ በገንዘብ፣ በዕውቀት፣ በጉልበትና በጊዜ መርዳት አለበት፡፡ ሕዝቡ ካልረዳ ከየትም መጥቶ ጠንካራ ተቃዋሚ ፓርቲ ሊፈጠር አይችልም፡፡ ራሳቸው ተቃዋሚ ፓርቲዎችም ውስጣዊ ዴሞክራሲ ኖሯቸው፣ ጠንካራ የሆነ የፖለቲካ ሥራ ሠርተው ማደራጀትና ሕዝቡን በዙሪያቸው ማሰባሰብ አልቻሉም፡፡ ስለዚህ ደካሞች ናቸው፡፡ በዚህ ምክንያት የአመራር ክፍተት ተፈጥሯል፡፡ አሁን አንገብጋቢ ጥያቄ ሆኗል፡፡ ሁሉም በየአካባቢው እየተነሳ የፈለገውን ነገር በሚያደርግበት ሁኔታ ሒደቱ ብቻ ሳይሆን በትግሉ የሚመጣው ውጤት ጥሩ ሊሆን አይችልም፡፡ ከኅብረተሰቡ ትግልና ከገዥው ፓርቲ ማንነት ጋር ሊመጥን የሚችል ተቃዋሚ ፓርቲ መኖር አለበት፡፡

ሪፖርተር፡- የተፈጠረውን ችግር ለማርገብ ምሁራን፣ ተፅዕኖ ፈጣሪና ታዋቂ ሰዎች፣ የሃይማኖት ድርጅቶች፣ ሲቪል ማኅበራትና የሙያ ማኅበራት የሚጠበቅባቸውን እያደረጉ ነው ብለው ያስባሉ?

አቶ ልደቱ፡- የሚጠበቅባቸውን እያደረጉ ነው ብዬ አላስብም፡፡ እነዚህ አካላት ግጭትን በመፍታትና ውጥረትን በማርገብ ረገድ ትልቅ አስተዋጽኦ ሊያደርጉ ይገባ ነበር፡፡ ይኼ በአገራችንም በተወሰነ ደረጃ የነበረ ነው፡፡ በሌሎች ዓለማት ደግሞ በሰፊው የምናየው ነገር ነው፡፡ አሁን አስተዋጽኦዋቸው በጣም ደካማ ነው፡፡ ይህች አገር ወዴት ትሄዳለች እያሉ ዝም ብለው እያዩ ነው፡፡ በፍርኃትና በግርታ ተውጠው እያዩ ነው፡፡ ይህ ጉዳይ ከቁጥጥር ውጭ ከመሆኑ በፊት ኃላፊነት አለብን ብለው ሲንቀሳቀሱ አይታዩም፡፡ በግለሰብ ደረጃ አንዳንድ ጥረቶችን አያለሁ፡፡ የሲቪልና የሙያ ማኅበራቱ ግን ይህን ጥረት እያደረጉ አይደለም፡፡ ምክንያቱም የፖለቲካ ፓርቲዎቹ ሲዳከሙ እነዚህም ተቋማት አብረው ተዳክመዋል፡፡ ገዥው ፓርቲ በተቀናቃኝነት የሚያያቸው ተቃዋሚ ፓርቲዎችን ብቻ አይደለም፡፡ የሲቪልና የሙያ ማኅበራትንም ጭምር እንደተቀናቃኝ ያያል፡፡ ስለዚህ እነሱም ተዳክመዋል፡፡ በዚህ ረገድም ያለው ትልቅ ክፍተት ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ከቅርብ ዓመታት ወዲህ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዕድገት እየታየበት ነው፡፡ ለዚህ አንዱ ቁልፍ ምክንያት የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት አስተዋጽኦ ነው፡፡ ወደ ኢትዮጵያ ለመግባት ዕቅድ ባላቸው ላይ እነዚህ ግጭቶች በዘላቂነት ምን ዓይነት ተፅዕኖ ይኖራቸዋል?

አቶ ልደቱ፡- ከፍተኛ ተፅዕኖ ይኖራቸዋል፡፡ ተፅዕኖው በውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት ላይ የተገደበ ግን አይሆንም፡፡ ቱሪዝሙ በከፍተኛ ሁኔታ ይጎዳል፡፡ ተፅዕኖው ከአሁኑ እየታየ ነው፡፡ ከውጭ አገር ወደ አገር ውስጥ መጥተው ማልማት የሚፈልጉ ሰዎች ብቻ ሳይሆኑ፣ አሁን እያለሙ ያሉ በከፍተኛ ደረጃ ጭንቀት ውስጥ ገብተዋል፡፡ የዚች አገር ዕጣ ፈንታ የሚታወቅ አይደለም፣ አደጋ ያዘለ ነው ብለው ወደኋላ እያሉ ነው፡፡ የአገር ውስጥ ባለሀብቱም አሁን ከማልማት ወደኋላ እያለ ነው፡፡ ከሰሞኑ ችግርም በፊት ለምሳሌ ኦሮሚያ አካባቢ ችግር መፈጠር ከጀመረ በኋላ አብዛኛው ባለሀብት ሰፊ ኢንቨስትመንት ማከናወን ቀርቶ ቤትና መሬት እንኳን ለመግዛት ፈርቷል፡፡ ይኼ በአጠቃላይ ኢኮኖሚያችንን ትልቅ ችግር ውስጥ የሚያስገባ ነው፡፡ የወደፊቱ የአገሪቱ የፖለቲካ ሁኔታም ላይ ትልቅ የሆነ ተፅዕኖ የሚያሳድር ነው፡፡ በእኔ እምነት የልማቱ መቀጠል ለኢትዮጵያ ህልውና ወሳኝ ነው፡፡ ድህነት ኢትዮጵያ ውስጥ ከተንሰራፋ፣ የኢኮኖሚ ዕድገቱ ከተገታ የፖለቲካ ችግራችንም በዚያው መጠን እየተባባሰ ነው የሚሄደው፡፡ ኢኮኖሚው እያደገ ከሄደ ግን የኅብረተሰቡ ኑሮም እየተሻሻለ ወደ ጤናማና የተረጋጋ የፖለቲካ ሁኔታ የመግባት ዕድሉ እየሰፋ ነው የሚሄደው፡፡ መሠረተ ልማት ሲስፋፋ የአገሪቱ አንድነት እየተጠናከረ ነው የሚሄደው፡፡ እየተሠራ ያለው መሠረተ ልማት ዳር አካባቢዎችን ሁሉ መሀል እያደረጋቸው ነው፡፡ አገሩን በሙሉ እያጠበበው ነው፡፡ ይኼ ለኅብረተሰቡ መስተጋብርና አንድነት ቀላል የማይባል አስተዋጽኦ አለው፡፡ ስለዚህ ይኼ አምባገነናዊ ሥርዓት ሥልጣን ላይ እያለም ቢሆን ይህች አገር መልማትና ማደጓ አስፈላጊ ነው፡፡ መካከለኛ ገቢ ያለውና የተማረ ማኅበረሰብ ሲፈጠር ነው የበሰለ የፖለቲካ ሁኔታ ኢትዮጵያ ውስጥ ሊኖር የሚችለው፡፡ ስለዚህ ሥርዓቱን ስለምንቃወም ብቻ ልማቱ ገደል ይግባ ልንል አንችልም፡፡

ሪፖርተር፡- በዚህ ዓይነት ጊዜ ላይ በአገሪቱ ያሉ ተቃዋሚ ፓርቲዎችና ያላቸው አማራጭ ፖሊሲ ለሕዝቡ ቀርቧል ብለው ያምናሉ? አንዳንዶች መኖራቸውንም እየተጠራጠሩ ነው፡፡

አቶ ልደቱ፡- መኖሩን አሉ፡፡ የሚጠበቅባቸውን ግን እየሠሩ አይደሉም፡፡ ይኼ ያው ከላይ እንዳየነው የአመራር ክፍተት እንዲፈጠር አድርጓል፡፡ እኔ ያለሁበትን ኢዴፓን ጨምሮ አንድ ጠንካራ ሊባል የሚችል ተቃዋሚ ፓርቲ አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ አለ ማለት አይቻልም፡፡ ኅብረተሰቡ ውስጥ ብዙ ብሶት አለ፡፡ ሥርዓቱ በብዙ ችግሮች ውስጥ ተዘፍቋል፡፡ ግን በዚህ ወቅት ተቃዋሚ ፓርቲዎች እንዳሉ አይቆጠርም፡፡ እርግጥ ጥረት የሚያደርጉ ፓርቲዎች አሉ፡፡ አንዳንዶቹ በአቅም ማነስ ሚናቸው በጣም የተገደበ ነው፡፡ ሌሎቹ ችግሩን በትክክለኛው አቅጣጫ ከመምራት ይልቅ ለማባባስ ጥረት ሲያደርጉ ይታያሉ፡፡ አሁን በተቃዋሚ ፓርቲዎች ዙሪያ ያለው ችግር ጎልቶ የወጣበት ነው፡፡ ችግሩ ግን የተቃዋሚ ፓርቲዎች ብቻ ሳይሆን የሕዝቡና የመንግሥትም ነው፡፡ ገዥው ፓርቲም ሰከን ብሎ ለአገር ደኅንነት ማሰብ ካለበት የተቃዋሚ ፓርቲዎች መዳከም ለእሱም የሚጠቅም አይደለም፡፡ በዋናነት ያዳከማቸው እሱ ነው፡፡ አሁን በሰሞኑ ግርግር እንኳን በተቃዋሚ ፓርቲ ዙሪያ ተሳትፎ ያላቸው ሰዎች አስቀድመው በየወረዳውና በየቀበሌ ገበሬ ማኅበሩ በቁጥጥር ሥር እንዲውሉ ተደርጓል፣ ማስፈራራትም እየደረሰባቸው ነው፡፡ ሥርዓቱ መቶ በመቶ አሸንፌያለሁ ሲል የመድበለ ፓርቲ ሥርዓት እዚህ አገር እንደሌለ በግልጽ ታይቷል፡፡ የብዙኃን ፓርቲ እንዲመጣ መንግሥት ፍላጎት እንደሌለውም ግልጽ ሆኗል፡፡ ወረቀት ላይ አስቀምጦ ለአምባሳደሮችና ለውጭ መንግሥታት ማሳመኛ ካልሆነ በስተቀር በተግባር ለዚህ አገር ሕዝብ የብዙኃን ፓርቲ ሥርዓት ያስፈልገዋል ብሎ እንደማያምን አሳይቷል፡፡ ይኼ ግን አደጋ አለው፡፡ በአገሪቱ ውስጥ እየተፈጠረ ያለውን ግጭት ዛሬ የፀጥታ ኃይሉ ጠንካራ ስለሆነ ሊቆጣጠረው ይችላል፣ እየተቆጣጠረውም ነው፡፡ ሁልጊዜ ግን እየተቆጣጠረው አይኖርም፡፡ ነገር ግን በአንድ ወቅት ከአቅም በላይ ሊሆንና ከቁጥጥር ውጪ ሊሆን ይችላል፡፡ ያኔ ከአንድ ሥርዓት መውደቅ በላይ የአገርን ህልውና የሚያፈርስ ችግር ሊመጣ ይችላል፡፡ ይህ ዓይነት ሁኔታ ለአገር እንደማይጠቅም ከሌሎች አገሮች መማር አለብን፡፡ ካልተቻለ ደግሞ ከራሳችን ታሪክና ሒደት መማር አለብን፡፡ በአብዮትና በነውጥ የሚለወጥ መንግሥት ለአገር የሚጠቅም ቢሆን እስካሁን እናገኘው ነበር፡፡ ምክንያቱም በአመፅም፣ በጦርነትም፣ በአብዮትም መንግሥት ለውጠናል፡፡ ግን የምንፈልገውን ሥርዓት አላገኘንም፡፡ ተመሳሳይ ታሪክ እንዳንደግም መጠንቀቅ አለብን፡፡

ሪፖርተር፡- በቅርብ ጊዜ ከተነሱት ተቃውሞዎች አንዱ ጥያቄ የሕወሓት የበላይነትን የተመለከተ ነው፡፡ በተለያዩ አካባቢዎች በትግራይ ተወላጆች ላይ የደረሰው ጥቃት የዚህ ጥያቄ የተሳሳተ መገለጫ መሆኑ ታይቷል፡፡ በሕወሓትና በትግራይ ሕዝብ መካከል ልዩነት እንደሌለ አድርጎ የሚያየው አስተሳሰብ በአገሪቱ እንዲዳብር ተቃዋሚ ፓርቲዎች የራሳቸውን ሚና ተጫውተዋል በሚል ትችት ይቀርባል፡፡ በዚህ ይስማማሉ?

አቶ ልደቱ፡- በተወሰነ ደረጃ እስማማለሁ፡፡ ሥርዓቱም ራሱ ለዚህ ችግር ተጠያቂ ነው፡፡ ሥርዓቱ ራሱ ሕወሓትና የትግራይ ሕዝብ ተለያይተው እንዲታዩ አይፈልግም፡፡ የትግራይ ሕዝብ ሙሉ በሙሉ የሕወሓት ደጋፊ እንደሆነ፣ ትግራይ ውስጥ ተቃዋሚ እንደሌለ አድርጎ ነው ማሳየት የሚፈልገው፡፡ በተመሳሳይ ሁኔታ ደግሞ አብዛኛው የተቃዋሚ ጎራ የትግራይን ሕዝብና ሕወሓትን ለይቶ ማየት አይፈልግም፡፡ ይኼ ስህተት ነው፡፡ በእኔ እምነት የትግራይ ሕዝብና ሕወሓት በሚገባ የተለያዩ ናቸው፡፡ ሕወሓት አንድ የፖለቲካ ኃይል ነው፡፡ ከትግራይ ሕዝብ ውስጥ በድህነት የሚኖር፣ የፖለቲካ ብሶት ያለው፣ በተፅዕኖ ሥር የሚኖር የኅብረተሰብ ክፍል አለ፡፡ ይህን የኅብረተሰብ ክፍል ዕውቅና መንፈግ ትልቅ ጉድለትና ችግር ነው፡፡ አብዛኞቹ ተቃዋሚ ፓርቲዎች ይህ ችግር አለባቸው፡፡ ይኼ አስተሳሰብ ለሚያራምዱት ትግልም የሚጠቅም አይደለም፡፡ ይኼ የጠቀመው ትግሉን ሳይሆን ራሱን ሕወሓትን ነው፡፡ ተቃውሞና ብሶትም እያላቸው የትግራይ ተወላጆች ከተቃዋሚው ጋር እንዳይቆሙ አድርጓቸዋል፡፡ የትግራይ ሕዝብ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ችግር አካል ነው፡፡ ስለወደፊቱ የኢትዮጵያ የፖለቲካ መፍትሔ ስናስብም የትግራይ ሕዝብ የመፍትሔው አንድ አካል ነው፡፡ የትግራይን ሕዝብ የችግሩ ምንጭ ብቻ አድርጎ ማየት ተገቢ አይደለም፡፡

ሪፖርተር፡- የክልል ፖሊስ፣ የፌዴራል ፖሊስ፣ መከላከያና ሌሎች የፀጥታ ኃይሎች ሥልጣንና ኃላፊነት በሕግ ማዕቀፉ በግልጽ ተቀምጧል፡፡ በአገሪቱ የተለያዩ አካባቢዎች የተነሱትን ግጭቶችና አለመግባባቶች ለማብረድ እነዚህ ኃይሎች የተሰማሩበት ሁኔታ በሕጉ መሠረት በግልጽ ልዩነቶች እየታዩ የተከናወነ ነው ማለት ይቻላል?

አቶ ልደቱ፡- ልዩነታቸው በግልጽ አይታይም፡፡ አይደለም በተቀመጠላቸው የሕግ አግባብ ሊሠሩና ማን እንደሚመራቸው የሚታወቅ አይመስለኝም፡፡ በተለያዩ አካባቢዎች የሚታየው ነገር በጣም ቅጥ ያጣ ነው፡፡ በአካባቢው ፖሊስ መፈታት የሚችል አንዳንድ ጥቃቅን ነገር ውስጥ መከላከያ ገብቶበት ታያለህ፡፡ በአንዳንድ ቦታ ደግሞ ፖሊስም መከላከያም ጠፍቶ የአካባቢው ሚሊሺያዎች የድሮ ረሽና ቤልጂግ ይዘው ችግሩን ለመፍታት ይሞክራሉ፡፡ መሬት ላይ የምናየው ሁኔታ ሕጉን የተከተለ አይደለም፡፡ እኔ አሁን ነው ከላሊበላ የመጣሁት (ነሐሴ 11 ቀን 2008 ዓ.ም.)፡፡ ረፋድ ላይ በከተማው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ታውጇል፡፡ የዜጎች መብት ተገትቶ በወታደራዊ ኃይል ቁጥጥር ሥር ውሏል፡፡ በአደባባይ ብቻ ሳይሆን በየቤቱ እየተገባ የሚደረገው ማስፈራሪያና ማስጠንቀቂያ በጣም የሚገርም ነው፡፡ በአገሪቱ ውስጥ ትልቅ ጦርነት እንዳለ የሚያስመስል ነበር፡፡ በከፍተኛ ሁኔታ ከተማዋን ወረዋት ያሉት የገበሬ ታጣቂ ሚሊሺያዎች ናቸው፡፡ በተለያዩ የአማራ ክልል አካባቢዎች እንዳየሁት በመንግሥት መዋቅር ውስጥ ያሉ ሰዎች በአግባቡ አመራር እየሰጡ አይደለም፡፡ ማነው መሪው? ማነው ተመሪው? ትዕዞዞችና ውሳኔዎች ከየትኛው አካል ነው የሚመጡት? የሚለው ግልጽነት ያለው አይመስለኝም፡፡ ይኼም አንድ ትልቅ አደጋ ይመስለኛል፡፡

ሪፖርተር፡- መንግሥት ብሔርን መሠረት ያደረገውን የፌዴራል ሥርዓት በድጋሚ ሊያጤነው እንደሚገባ ገልጸዋል፡፡ ነገር ግን ይህ የሥርዓቱ ምዕላድ ከመሆኑ አኳያ በኢሕአዴግ ተቀባይነት ይኖረዋል ብለው ይገምታሉ?

አቶ ልደቱ፡- ይህን ለመለወጥ ከባድ ነው፡፡ ምክንያቱም ዋና አጀንዳ ተደርጎ ከትጥቅ ትግሉ ጊዜ ጀምሮ ሲቀነቀን የነበረ አጀንዳ ነው፡፡ ስለዚህ ይኼን አጀንዳ ኢሕአዴግ በቀላሉ መለወጥ ይችላል ብዬ አላምንም፡፡ ነገር ግን የአገሪቱን ህልውና የሚፈታተን አጀንዳ እየሆነ ነው፡፡ ከባድነቱ ለኢሕአዴግ ብቻ አይደለም፡፡ ለ25 ዓመታት ሙሉ ለአዲሱ ትውልድ ሲሰበክ የኖረውን ፖለቲካ ካየን ይኼን ሁኔታ ለመቀየር ሲታሰብ በከፍተኛ ጥንቃቄ መያዝ እንዳለበት ይገባኛል፡፡ ምክንያቱም አንዳንድ ነገሮች እንዳይመለሱ ሆነው ባለፉት ዓመታት የተቀየሩ አሉ፡፡ ስለዚህ ብሔርን መሠረት ያደረገው የፌዴራል ሥርዓት በአዲስ አደረጃጀት ይተካ ማለት ቀላል ነገር አይደለም፡፡ ከፍተኛ ጥንቃቄ የሚያስፈልገው ነው፡፡ ነገር ግን የውይይት መድረክ መከፈት አለበት፡፡ ሥርዓቱ አንድ ዓይነት አስተሳሰብ ሁልጊዜ እያሰበ የተለየ ውጤት ማግኘት አይችልም፡፡ የውስጥ ችግር ቢሆን ኖሮ በኢሕአዴግ ደረጃ ብቻ ተወያይቶ ሊፈታው ይችል ነበር፡፡ ይኼ ግን የአገር ችግር ነው፡፡ የሚመለከታቸው አካላትና ሕዝቡ ተሳትፎ ሊያደርጉ ይገባል፡፡ አንድ ሥርዓት በተገቢው ጊዜና ወቅት ለውጦች ማድረግ ካልቻለ የሚያስተናግደው አብዮትና የትጥቅ ትግል ነው፡፡ ከ25 ዓመታት በፊት በነበረው የደርግ አስተሳሰብ ወይም የንጉሡ ዘመን አስተሳሰብ የኢትዮጵያን ችግር መፍታት አይቻልም፡፡ ስለዚህ ተቃዋሚ ፓርቲዎችም በኢሕአዴግ በኩል ያለውን ሥጋት ማጤን አለባቸው፡፡ የእነሱም አመለካከት የመፍትሔው አካል ሆኖ መቅረብ አለበት፡፡ ኢዴፓ ብሔራዊ መግባባት የሚያስገኝ ብሔራዊ እርቅ ይኑር ብሎ ሲጠይቅ ሥርዓቱ ማን የተጣለ አለ እያለ ሲያሾፍ ነበር፡፡ አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ሁኔታ ግን እንዲህ ዓይነት ነገር አስፈላጊ መሆኑን አጉልቶ እያሳየ ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለ ማርያም ደሳለኝ ገዥው ፓርቲ ባለፉት 15 ዓመታት የተጓዘበትን መንገድ በጥልቀት ገምግሞ ማሻሻያ ለማድረግ መዘጋጀቱን አስታውቀዋል፡፡ በእርስዎ ግምገማ ማሻሻያ የሚያስፈልጋቸው አንኳር አጀንዳዎች የትኞቹ ናቸው?

አቶ ልደቱ፡- ኢሕአዴጎች መወያየታቸው አስፈላጊ ነው፡፡ ነገር ግን ከኢሕአዴግ ያልመጣ ለውጥን ሁልጊዜም መቀበል አይፈልጉም፡፡ ሰፊ መሠረት ያለው መፍትሔ ግን ይፈለጋል፡፡ ስለዚህ የሁላችንም ተሳትፎ ያለበት መድረክ ያስፈልጋል፡፡ ከኢሕአዴግ ጋር ያለንን ሁሉንም ልዩነት ማስታረቅ አንችልም፡፡ ልዩነት በአግባቡ ሲስተናገድ ለአገር ይጥቅማል፡፡ ዋናው ችግር ኢሕአዴግ ሥልጣን ሲይዝ አስተሳሰቡን በሕገ መንግሥቱ አማካይነት መዋቅር ከማድረጉ የሚነሳ ነው፡፡ ከመጀመሪያው ሰፊ መሠረት ያለው ውይይት ተደርጎ የጋራ የሆነ ሕገ መንግሥት እንዲወጣ አልተደረገም፡፡ የብዙ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ጥያቄ ያላካተተ ሕገ መንግሥት ነው ያለን፡፡ ይኼን በደንብ አድርጎ በድጋሚ ማየት ያስፈልጋል፡፡ ነገር ግን ይህን ለውጥ የምናመጣው በነውጥ አይደለም፡፡ ራሱ ሕገ መንግሥቱን ለማሻሻል የሚያስፈልጉ ነገሮችን አስቀምጧል፡፡ ዋናው የለውጥ አጀንዳ መሆን ያለበት የፖለቲካ ምኅዳሩን ለሁላችንም ምቹና እኩል እንዲሆን የማድረግ ጉዳይ ነው፡፡ ተቋማትን ገለልተኛና ነፃ በሆነ ሁኔታ ማቋቋም፣ ነፃ ሚዲያ ማቋቋም ላይ ከተስማማን የትኛው አስተሳሰብ አሸናፊ ሆኖ ይወጣል የሚለውን ሕዝብ ይፈርዳል፡፡

ሪፖርተር፡- አንዳንድ ሪፖርቶች በቅርቡ ከተከሰቱት ተቃውሞዎች የኢሕአዴግ አባል ፓርቲዎች ከፓርቲ ዲሲፕሊን አፈንግጠው ነፃነታቸውን ለማግኘት እየጣሩ ስለመሆኑ ማሳያዎች ተገኝተዋል በማለት ጠቁመዋል፡፡ በዚህ ሐሳብ ይስማማሉ?

አቶ ልደቱ፡- ወሬውን እኔም ሰምቼዋለሁ፡፡ ትክክለኛ ስለመሆኑ ማረጋገጫ የለኝም፡፡ በቂ ምልክትም አላየሁም፡፡ አንዳንዱ የኅብረተሰብ ክፍልም እንዲሆን የሚፈልገውን ይመስለኛል የሚያወራው፡፡ ለእኔ የኢሕአዴግ መፍረስ የሚያስደስት ነገር አይደለም፡፡ ኢሕአዴግ እንደ አንድ የፖለቲካ ፓርቲ መቀጠል አለበት፡፡ ኢሕአዴግ ትልቅ ድርጅት እንደመሆኑና የአገሪቱን አጠቃላይ ህልውና ተቆጣጥሮ የያዘ በመሆኑ እሱን የመፍትሔ አካል ሳናደርግ ወደ መፍትሔው መሄድ እንችላለን ብዬ አላምንም፡፡ ኢሕአዴግ የሁላችንንም መብት እንዲያከብርና የሌሎች ፓርቲዎችንም ነፃነት እንዲያከብር ጥረት ማድረግ ነው እንጂ፣ የእሱ መከፋፈልና መፍረስ ምናልባት ችግሩን የበለጠ ያባብሰውና ቅጥ ስለሚያሳጣው ለአገሪቱ ጠቃሚ ነው ብዬ አላምንም፡፡

ምንጭ – ሪፖርተር

“ዘመቻ መልካም አስተዳደር” የተሸነፍነውና የምንሸነፈው ጦርነት

Lidetu Ayalewከልደቱ አያሌ

የኢዴፓ ብሄራዊ ም/ቤት አባል

ከጥቂት ሳምንታት በፊት መልካም አስተዳደርን አስመልክቶ የመንግስት ከፍተኛ ባለስልጣናት ያካሄዱትን ውይይት በቴሌቪዥን ተከታትየው ነበር፡፡ ውይይቱ በባህሪው “ኢህአዴግአዊ” ስላልነበር አስገርሞኛል፡፡ ኢህአዴግ ለህዝብ ይፋ በማይሆኑ የውስጥ ድርጅታዊ ውይይቶች ላይ እንዲህ ዓይነት የሞቀ ውይይት የማድረግ የቆዬ ባህል ያለው ድርጅት ቢሆንም ለህዝብ በይፋ በሚቀርቡ ውይይቶች ላይ ግን እንዲህ ዓይነት ግልፅነት እና ድፍረት ማሳየት ባህሉ አይደለም፡፡

ኢህአዴግ በራሱ መንገድ የሚያስጠናቸው ጥናቶችም ብዙውን ጊዜ ግልፅነት፤ድፍረትና ሃቀኛነት የሚጐድላቸው ቢሆኑም በሰሞኑ የውይይት መድረክ ላይ የጥናት ውጤቶችን ያቀረቡት ተkማት ግን በሚያስገርም ሁኔታ ሙሉ ነፃነትና ድፍረት ታይቶባቸዋል፡፡

በውይይት መድረኩ ላይ በመልካም አስተዳደር ችግርነት የተጠቀሱት ነጥቦች ሙሉ በሙሉ በሚባል መጠን ላለፊት በርካታ አመታት በተቃዋሚ ፓርቲዎች፣ በግል መገናኛ ብዙሃንና በአገሪቱ ዜጐች በተደጋጋሚ ሲቀርቡ የነበሩ ትችቶች ቢሆኑም እነዚህ ትችቶች በገዥው ፓርቲ በኩል የ “ጠላት ወሬ” ተደርገው ሲጣጣሉ የነበሩ ናቸው፡፡

ኢህአዴግ ከእንዲህ ዓይነቱ የሌሎችን ሃሳብና ትችት በጅምላ የማጣጣል በሽታው እስከወዲያኛው መፈወስ ያለበት ድርጅት ቢሆንም የሰሞኑ የመልካም አስተዳደር ውይይት ግን ሊያስመሰግነው የሚገባና “ይልመድብህ” የሚያሰኝ ተግባር ነው፡፡ በርግጥ ይህ ዓይነቱ ውይይት በዚህ ሳይወሰን በሌሎች መሰረታዊ የዴሞክራሲና የሰብዓዊ መብት ጥያቄዎችም ላይ ቀጥሎ ማዬትን ከልባችን እንመኛለን፡፡

ኢህአዴግ ያለ አመሉና ባህሉ በመልካም አስተዳደር ጉዳይ ላይ ለምን በዚህ መጠን በግልፅነት ለመወያየት ደፈረ? የሚለው ጥያቄ ለብዙዎች እንቆቅልሽ ሆኖ ሰንብቷል፡፡ አንዳንዶች ውይይቱን እንዲሁ “አሉ” ለመባል የተካሄደ የይስሙላ ውይይት አድርገው አይተውታል፡፡ በእኔ አመለካከት ግን ይህ ውይይት የታይታ ሳይሆን የምር ነው፡፡

የመልካም አስተዳደር ችግር ከጊዜ ወደ ጊዜ እየተቃለለ ከመምጣት ይልቅ ይበልጥ እየተባባሰ በመምጣት በአሁኑ ወቅት ለስርዓቱ ህልውና ተጨባጭ አደጋ እየሆነ በመምጣቱ ምክኒያት ነውኢህአዴግ በአጀንዳው ዙሪያ በዚህ መጠን ውይይት ለማድረግና መፍትሄ ለማፈላለግ የተገደደው፡፡ በርግጥም በአንድ አገር የአንድ ስርዓት መዳከምና መበስበስ አይነተኛ ምልክት በአሁኑ ወቅት በአገራችን እየተከሰተ ያለው ዓይነት ቅጥ ያጣ የመልካም አስተዳደር ችግር በመሆኑ ኢህአዴግ ይህንን አደጋ ተገንዝቦ መፍትሄ ለማፈላለግ መሞከሩ ከራሱ የስልጣን ህልውናም ሆነ ከአገሪቱ ደህንነት አንፃር ተገቢ ዕርምጃ ነው፡፡

ነገር ግን በችግሩ ዙሪያ ግልፅ ውይይት ለማድረግና መፍትሄ ለመፈለግ መሞከሩ በራሱ የሚደነቅ ተግባር ቢሆንም ውይይቱን እንደተከታተልኩት ከሆነ ግን ኢህአዴግ እሰከአሁን ድረስ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ለማስወገድ ባካሄዳቸው ዘመቻዎች ሁሉ ተሸናፊ የሆነውን ያህል ወደፊትም ሊያካሂድ ባሰበው ዘመቻ ተሸናፊ እንደሚሆን የሚያሳይ አንድ በቂ ምክኒያት አለ፡፡ ይኸውም የመንግስት ባለስልጣናቱ ርዕሱጉዳዩን አስመልክቶ ባካሄዱት ውይይት የችግሩን አይነት፣የችግሩን ስፋትና ጥልቀት የችግሩን ፈፃሚዎችና ተጠቂዎች በተመለከተ ሰፊና ዝርዝር ውይይት ያካሄዱ ቢሆንምለችግሩ ዘላቂ መፍትሄ ለማስገኘት የሚያስችለውን ዋናውን ጥያቄ ግን ሳያነሱትና ሳይወያዩበት ቀርተዋል፡፡ ያ መሰረታዊ ጥያቄ “ለምንድን ነው በመልካም አስተዳደር ረገድ ስርዓቱ በዚህ ዓይነት ስፋትና ጥልቀት ችግር ውስጥ የገባው?“ የሚለው ጥያቄ ነው፡፡ ምክኒያቱም “ችግሩ ከጅምሩ ለምን ተከሰተ?” የሚለውን መሰረታዊ ጥያቄ አንስተን የችግሩን መሰረታዊ ምንጭ ከስር ከመሰረቱ ካልተረዳነው በስተቀር የቱንም ያህል ስለችግሩ ስፋትና ጥልቀት ወይም ስለችግሩ ፈጣሪዎችና ስለተጠቂዎቹ ማንነት ስናወራ ብንውል ወደ መፍትሄው ሊዎስደን አይችልም፡፡

በመንግስት ባለስልጣናቱ ውይይትም ሆነ ያን ውይይት ተከትሎ በተለያዩ መድረኮች ሲካሄዱ ባየናቸው ውይይቶች ይህ መሰረታዊ ጥያቄ ሲነሳ አልሰማንም፡፡ ኢህአዴግ ስልጣን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ /ማለትም ለአንድ ትውልድ ዘመን/ የመልካም አስተዳደር ችግርን ለመፍታት ያስችላሉ የተባሉ ለቁጥር የሚያታክቱ የመዋቅር ማሻሻያ ዘመቻዎች ተካሂደዋል፡፡ በውይይቱ ላይ ጠቅላይ ሚኒስቴር ኃ/ማርያም እንዳሉት መንግስት የመዋቅር ማሻሻያ ትምህርት ለመቅሰም ከአውሮፓ እስከ ኤዥያ ያልረገጠው አገር የለም፡፡ ቢያንስ አቶ መለስ “ድርጅታችን በስብሷል” በማለት የተሃድሶ ዘመቻ ከአዎጁበት ከ1993 .ም ጀምሮ ለተከታታይ 14 ዓመታት ኢህአዴግ በመልካም አስተዳደር ችግር ዙሪያ አታካች ግምገማና ዘመቻ አካሂዷል፡፡

በዚህ ሁሉ ዓመታት የተካሄደው ዘመቻ መፍሄት ሊያመጣ ያልቻለው የችግሩ ስፋትና ጥልቀት ወይም የችግሩ ፈፃሚዎችና ተጠቂዎች ሳይታወቁ ስለቀረ ሳይሆን ችግሩን ለመፍታት የተካሄዱት ዘመቻዎች ከችግሩ መሰረታዊ ምንጭ ጋር ፍፁም ያልተዛመዱ በመሆናቸው ነው፡፡ ካለፈው ስህተት በአግባቡ መማር ስላልተቻለ አሁንም እየተደገመ ያለው ያው ያለፈው ዓይነት ዘመቻ ነው፡፡ በእኔ በኩል “የችግሩ መሰረታዊ ምንጭ ምንድን ነው?” ለሚለው ጥያቄ የራሴን መልስ ለመስጠት ከመሞከሬ በፊት በቅድሚያ አንድ ተዛማጅ ጥያቄ እዚህ ላይ አንስቸ ልለፍ፡፡

ይህ ጥያቄየምለምንድን ነው፡፡ ኢህአዴግ የመልካም አስተዳደርን ትርጉም በቁንፅል የቢሮክራሲ ውጣውረድ ጉዳይ አድርጐ የሚያየው? የሚል ነው፡፡ ምክኒያቱም የኢህአዴግ አንዱ ችግር መልካም አስተዳደር ፈርጀ ብዙና በአጠቃለይ በመንግስትና በህዝብ መካከል ያለውን ግንኙነት የሚመለከት ፅንስሃሳብ ሆኖ እያለ ኢህአዴግ ግን የአገልግሎት አሰጣጥ /service delivery/ ጉዳይ አድርጐ ይተረጉመዋል፡፡ ነገር ግን የተለያዩ አለም አቀፍ ድርጅቶችና በርዕሰ ጉዳዩ ላይ የተደረጉ የተለያዩ የጥናት ውጤቶች የሰጡትን ትርጉም ስናይ—መልካም አስተዳደር መንግስት ወይም መንግስታዊ ተማት የዜጐችን ሁለንተናዊ መብት ማለትም የሰብአዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊና ፖለቲካዊ መብቶች በማስከበር ረገድ ያላቸውን ፍላጐት፣አቅምና ተግባራዊ ምላሽ የሚመለከት ነው፡፡ በተለይም የሰብአዊ መብትና የዴሞክራሲ ጉዳዮች ቁልፍ የመልካም አስተዳደር መገለጫዎች ሆነው እያሉ በኢህአዴግ ዘንድ ግን በጨረፍታም እንዲነሱ የሚፈለጉ ርዕሱጉዳዮች አልሆኑም፡፡ ይህ ቁንፅል አተረጓጐም ኢህአዴግ የቱንም ያህል ተደጋጋሚ የተሃድሶ ዘመቻ ቢያካሂድም ችግሩን በዘላቂነት እንዳይፈታ ካደረጉት ምክኒያቶች አንዱ ነው፡፡ ምክኒያቱም ሰብአዊ መብት ባልተከበረበትና ዴሞክራሲያዊ ስርዓት በሌለበት ሁኔታ “መልካም” ሊባል የሚችል አስተዳደር አይኖርም፡፡ በሌላ አነጋገር ሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች በተከበሩበት አንድ አገርም ጐልቶ የሚታይና በኛ አገር በሚታየው መጠን ህዝብን ሊያማርር የሚችል የመልካም አስተዳደር ዕጦት ሊኖር አይችልም፡፡ በርግጥ ኢህአዴግ በዚህ ረገድ የጠራ አመለካከት ቢኖረው ኖሮ “ይህ ሁሉ የመልካም አስተዳደር ዕጦት ባለበትና ህዝብ በተማረረበት አገር ያለፈውን ምርጫ እንዴት 100% ላሸንፍ ቻልኩ?” ብሎ እራሱን በጠየቀና የችግሩን ምንጭ ከስር መሰረቱ ለመረዳት በሞከረ ነበር፡፡ ምክኒያቱም ከፍ ሲል ለመግለፅ እንደሞከርኩት የአንድ መንግስት ድክመትም ሆነ ስርዓት አልበኛነት ዋና መገለጫ የመልካም አስተዳደር ዕጦት ስለሆነ በአገራችን ለተከሰተው የመልካም አስተዳደር ችግር ቀዳሚ ተጠያቂ መሆን የሚገባው ኢህአዴግ አንድን ምርጫ 100% ይቅርና 50% የማሸነፍ ዕድል ባልነበረው ነበር፡፡

ይህ የሆነው ኢህአዴግ 100% ለመመረጥ በሚያስችል መጠን በሕዝብ የሚፈቀር መንግስት ሆኖ ሳይሆን የአገራችን ምርጫ ራሱ በመልካም አስተዳደር ችግሮች የተተበተበ በመሆኑ ነው፡፡ ምክኒያቱም ቢሮክራሲው ውስጥ ተሰግስገው ህዝብን በደጅ—ጥናትና በሙስና ሲያማርሩት የሚውሉት ካድሬዎች ናቸውበተመሳሳይ ሁኔታ በምርጫ ወቅት ተቃዋሚ ፓርቲዎችንና መራጩን ህዝቡ በተለያዩ የአፈና ስልቶች ሲያሳድዱ የሚውሉት፡፡

በመንግስት ትዕዛዝም ይሁን በራሱ ተነሳሽነት በምርጫ ወቅት በተቃዋሚ ፓርቲዎች እና በመራጩ ህዝብ ላይ የተለያዩ ተፅኖዎችን በማሳደር የፖለቲካ ሙስና ሲፈፅሙ ዝም የተባሉ /ምንአልባትም አበጀህ የተባሉ/ ካድሬዎች በተመሳሳይ ሁኔታ በህዝብ ላይ የኢኮኖሚ ሙስና ለመፈፀም መሞከራቸው አይቀሬ ነው፡፡ መንግስት የስልጣን ዘመኑን ለማራዘም ሲል የፖለቲካ ሙስና እንዲፈፅሙ የተጠቀመባቸው ካድሬዎች እነሱ በተራቸው የኑሮ ህልውናቸውን ለመጠበቅ ሲሉ የኢኮኖሚ ሙስና ቢፈፅሙ ምን ሊያስደንቅ ይችላል? ራሱ በፖለቲካ ሙስና ውስጥ የተዘፈቀ አንድ መንግስት ካድሬዎቹ የኢኮኖሚ ሙስና እንዳይፈፅሙ የመከላከል የሞራል ብቃትስ ይኖረዋል? ምንጊዜም በአንድ ስርዓት ውስጥ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ሙስና እርስ በራስ ተመጋጋቢ ክስተቶች ናቸው፡፡ ስለዚህ ኢህአዴግ የመልካም አስተዳደርን ችግር ከልቡ መፍታት ከፈለገ የችግሮችን ምንጭም ሆነ የመፍትሄውን አቅጣጫ ከአገራችን የሰብአዊ መብትና የዴሞክራሲ ሆኔታ ጋር አያይዞ ሊፈትሽ ይገባዋል፡፡ ከሰብዓዊና ዴሞክራሲያዊ መብቶች ጥሰት ጋር የተያያዙ የፖለቲካ ሙስናዎች ተገቢውን ትኩረት ባላገኙበት ሁኔታ ከኢኮኖሚውና ከቢሮክራሲ ውጣውረድ ጋር የተያያዙ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን በዘላቂነት መፍታት አይቻልም፡፡ ለዚህም ነው የወቅቱ የኢህአዴግ የመልካም አስተዳደር ዘመቻ ከጅምሩ ተኮላሽቷል ለማለት የምደፍረው፡፡

ስለ ኢህአዴግ ቁንፅል የመልካም አስተዳደር አተረጔጐም ይህንን ያህል ካልኩ የመልካም አስተዳደር ችግርን በዘላቂነት ለመፍታት መሰረታዊ ጥያቄ ነው ላልኩትና “ለምድነው በመልካም አስተዳደር ረገድ ስርዓቱ በዚህ ዓይነት ስፋትና ጥልቀት ችግር ውስጥ የገባው?” በሚለው ጥያቄ ዙሪያ ያለኝን የግል አመለካከት ለመግለፅ ልሞክር፡፡

በእኔ አመለካከት ለአገራችን የመልካም አስተዳደር ችግር የሚከተሉት ስድስት ነጥቦች በዋና ምክኒያትነት ሊጠቀሱ ይችላሉ፡፡ እነሱም

  1. በመንግስት መስሪያ ቤቶች የሚሾሙት ብቻ ሳይሆን የሚቀጠሩት ሚ ሠራተኞች የሚቀጠሩበት ዋና መስፈርት የፓርቲ አባልነት ወይም ደጋፊነት መሆኑ፤

  2. የመንግስት እና የፓርቲ (ኢህአዴግ) መዋቅሮች የተደበላለቁበት ሁኔታ መኖሩ፤

  3. የዴሞክራሲ፣ የሰብአዊ መብት ተማትና መገናኛ ብዙሃን ነፃና ገለልተኛ አለመሆናቸው፤

  4. ለመንግስት ሰራተኞች የሚከፈለው ደመወዝና አበል ከወቅቱ የኑሮ ውድነት ጋር የሚመጣጠን አለመሆኑ፤

  1. የህዝብ የተዛባ አስተሳሰብና ባህል መኖር

  2. ህዝብ አቅመቢስ /አቅም የለሽ/ እንዲሆን መደረጉ ናቸው፡፡

ከላይ ከተራ ቁጥር 1 እስከ ተራ ቁጥር 3 የተዘረዘሩት ጉዳዮች እርስበርስ የተሳሰሩና ተለያይተው መታየት የማይችሉ ናቸው፡፡ ሶስቱም ችግሮች መንግስት ከምንም ነገር በላይ ለፖለቲካ ስልጣን የበላይነቱ ቀናዒ ከመሆኑ ጋር የተያያዙ ችግሮች ናቸው፡፡ ኢህአዴግ በስልጣን ላይ የመቀጠሉን ጉዳይ የሞት የሽረት ጉዳይ አድርጐ ስለሚያየው ሁሉንም ነገር በቁጥጥር ስር የማዋል አባዜ ተጠናውቶታል፡፡ በተለይም በግራ ፖለቲካ አራማጅነት ያደገና በሽምቅ ተዋጊነት ህይወት ውስጥ ያለፈ ድርጅት ከመሆኑ ጋር ተያይዞ ከተkማትም ጋር ሆነ ከህዝብ ጋር ያለው ግንኙነት በጥርጣሬ፣በስጋትና በፍርሃት የተሞላ ሆኗል፡፡ በዚህ ምክኒያት በድርጅታዊ አሰራር የራሱን ቁልፍ አባላት በአመራርነት በማስቀመጥ በአገሪቱ የሚገኙ ተቋማትን በበላይነት ተቆጣጥሮአቸዋል፡፡

አንድ ለአምስት በመባል የሚታዎቀውን የጥርነፋ አደረጃጀት ስልት በመጠቀምም ከሁለተኛ ደረጃ ተማሪዎች ጀምሮ የአጠቃላዩን ህዝብ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴ በቁጥጥር ስር ለማዋል እየሞከረ ይገኛል፡፡ ይህንን በማድረግም በአጋጣሚና በአስገዳጂ ሁኔታ ሳይሆን ሆነ ብሎ በማቀድ የመንግስትንና የኢህአዴግን መዋቅር አንድና አንድ በማድረግ በመንግስት መዋቅር ውስጥ የዕርስ በዕርስ ቁጥጥርና ክትትል /check and balance/—ስርዓት ፈፅሞ እንዳይኖር አድርል፡፡ እንግዲህ በመንግስት የተለያዩ መዋቅሮች መካከል የቁጥጥርና የክትትል ስርዓት እንዳይኖር በተደረገበት ሁኔታ ነው ኢህአዴግ የመልካም አስተዳደር ችግርን ለመዋጋት ቆርጨ ተነስቻለሁ የሚለን፡፡ በተለያዩ የመንግስት መዋቅሮች መካከል የቁጥጥርና የክትትል ስርዓት እንዲኖር የሚደረገው ለሌላ ጉዳይ ሳይሆን የመንግስት ባለስልጣናት እና ስራተኞች ያለአግባብ እንዳይባልጉና መልካም አስተዳደር ጠፍቶ በህዝብ ላይ በደል እንዳይደርስ ዋስትና ለመስጠት ነው፡፡

ታዲያ እንዲህ ዓይነት ስርዓት ሆነ ተብሎ እንዳይኖር በተደረገበት ሁኔታ የመልካም አስተዳደር ችግር እንዴት ተደርጐ ሊፈታ ይችላል? ስለዚህ ኢህአዴግ በመልካም አስተዳደር ችግር ላይ ዘመቻ ሲጀምር ጦርነቱ የሚካሄደው በማንም ውጫዊ ወይም ባዕድ አካል ላይ ሳይሆን በሌሎች ላይ አፈና እየፈፀሙ ስልጣኔን ከጥቃት ይከላከሉኛል ብሎ ራሱ ካቋቋማቸው የራሱ መዋቅሮችና ካድሬዎች ላይ ነው፡፡ ይህ ደግሞ ቀላል ውሳኔ አይደለም ፡፡ እንዲ ዓይነት ውሳኔ በካንሰር በሽታ የተለከፈን የራስን አካል ቆርጦ እንደመጣል ከባድ ውሳኔ ነው፡፡ ይህም በመሆኑ ነውአያሌ የመዋቅር ማሻሻያ ዘመቻዎች ተሞክረው ሲከሽፉ የታዬው፡፡

ዞሮ ዞሮ በአሁኑ ወቅት ለኢህአዴግ ከፊቱ የቀረቡለት የውሳኔ ምርጫዎች ሁለት ናቸው፡፡ በካንሰር የተለከፉ አካላቱን ቆርጦ ጥሎ ህልውናውን ማራዘም፣ አሊያም በካንሰር ከተለከፋ አካላቶቹ ጋር አብሮ መኖርና የህልውናውን ዕድሜ ማሳጠር ነው፡፡ በርግጥ ተቆርጦ የሚጣለው አካል ከማይቆረጠው የገዘፈ ከሆነ የህልውናው አደጋ በዚህኛውም አማራጭ ሊከሰት ይችላል፡፡ ይህንን በመረዳትም ይመስላል በውይይቱ ወቅት አንዳንድ የመንግስት ከፍተኛ ባለስልጣናት የቀረበውን የጥናት ውጤት ለመቀበል ሲንገራግሩ የታዬት ፡፡ አቶ መለስም በዚህ አይነቱ የሃሳብ አጣብቂኝ /dillema/ ውስጥ ስለነበሩ ይመስለኛል ጥቂት ግለሰቦችን መቀጣጫ ከማድረግ ባለፈ ችግሩን ሳይፈቱት ለህልፈት የበቁት፡፡

ዋና ምክኒያት ነው ባይባልም በተራ ቁጥር አራት ላይ የተጠቀሰው የመንግስት ሰራተኞች ደመወዝ ዝቅተኛነትም ለአገራችን የመልካም አስተዳደር ዕጦት አንድ ምክኒያት ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት ሁሉም ባይሆኑም በርካታ ሰዎች በመንግስት መስሪያ ቤቶች ስራ የሚቀጠሩት ህዝብን የማገልገል ዓላማ ይዘው ሳይሆን ሌላ የኑሮ አማራጭ በማጣት ነው ፡፡ ብዙውን ጊዜ መንግስታዊ ባልሆኑ ድርጅቶች ብቃትና እድሉ ያላቸው፣ወይም የግል ሥራ ለመስራት የሚያስችል ካፒታልና እውቀት ያላቸው ሰዎች የመንግስት ስራ የመቀጠር ፍላጐት የላቸውም፡፡ እነዚህ በዕውቀትም ሆነ በካፒታል አቅማቸው ዝቅተኛ ደረጃ ያሉ ዜጐች የመንግስት ተቀጣሪ የሚሆኑት ለኑሮአቸው በቂ ደመወዝ እናገኛለን ብለው በማሰብ ሳይሆን ብዙውን ጊዜ በጉቦ ወይም በጉርሻ መልክ ተጨማሪ ጥቅም የሚያገኙበት ቀዳዳ እንደማይጠፋ በመተማመን ነው ፡፡ በተለይም ከምርጫ 97 በኋላ ኢህአዴግ መለመልኩት እያለ የሚመፃደቅበት በሚሊዩን የሚቆጠር አባልም ይህንን ዓይነት የጥቅመኝነት አስተሳሰብ ይዞ የተቀላቀለ እንጂ በኢህአዴግ ፖሊሲ እምነት ያለው ወይም ህዝብን የማገልገል ዓላማ ያለው ኃይል አይደለም፡፡ ይህ በተግባር የኢህአዴግ ሆነ የህዝብ ወገንተኝነት የሌለው ፣ነገር ግን በሰልፍ የኢህዴግን የአባልነት መታዎቂያ የወሰደ ጥቅመኛ/opportunist/ ኃይል ነው በየቢሮክራሲው ውስጥ ተሰግስጐ ህዝብን እያማረረ የሚገኝው፡፡ ኢህአዴግ የፓርቲ መታዎቂያ በመያዝና በእውነተኛ እምነት የፓርቲ አባል በመሆን መካከል ያለውን ልዩነት ተረድቶ የራሱን አሰራር እስካላስተካከለ ድረስ የአገሪቱ ቢሮክራሲ መቸውንም ጊዜ ቢሆን ከሙስና የፀዳለ ሊሆን አይችልም ፡፡

አሁን በአገራችን ከሚታየው የኑሮ ውድነት አንፃር ለአንድ መንግስት ሰራተኛ (ምን ዓልባትም ቤተሰብ ላለው) ከአንድ ሺ እስከ ሁለት ሺ ብር የወር ደመወዝ እየከፈሉ ስራውን በአግባቡ እንዲሰራ መጠበቅ በቀጥታም ባይሆን በተዘዋዋሪ ጉቦ የመብላት ፍቃድ ከመስጠት የተለየ አይመስለኝም፡፡ በርግጥ የደመወዝ ማነስ ጉቦ ለመብላት በራሱ በቂ ምክኒያት ላይሆን ይችላል፡፡ ትንሻ ደመወዛቸውን እንደምንም አብቃቅተው በድህነት እየኖሩ ያለሙስና ጥሩ አገለልሎት ለህዝብ የሚሰጡ አንዳንድ የመንግስት ሰራተኞች የመኖራቸውን ያህል በቄ በሚባል ደመወዝና የገቢ ምንጭ እያላቸውም ጉቦ ሲያባርሩ የሚውሉ የመንግስት ሰራተኞች ብዙዎች ናቸው፡፡ ከፍ— ሲል በተራ ቁጥር አምስት የተጠቀሰው የህዝብ የተዛባ አስተሳሰብና ባህል መኖርም ለመልካም አስተዳደር ዕጦት አንድ ምክኒያት የሚሆነው ከዚሁ ጋር ተያይዞ ነው፡፡

በመንግስት ኃላፊነት የያዙትን የአገልግሎት ወንበር እንደ አንድ አትራፊ የንግድ ድርጅት በመቁጠር ጉቦ ካልበሉ በስተቀር የዜጐችን ጉዳይ ላለመፈፀም የሚፈልጉ በርካታ የመንግስት ሰራተኞች የመኖራቸውን ያህል መብታቸውን በትክክለኛው መንገድ ለማስከበር ከመሞከር ይልቅ ማንም ገና ሳይጠይቃቸው ጉቦ ለመስጠት ተዘጋጅተው ወደ መንግስት ቢሮ የሚሄዱ ዜጎች ቁጥርም ቀላል አይደለም፡፡ ሙስና በአሁኑ ወቅት በአገራችን ወደዚህ የከፋ ደረጃ የደረሰው እንዲሁ ከመሬት ተነስቶ ሳይሆን በቆየው ታሪካችንም ጉቦ የመቀበልና የመስጠት ባህላዊ ዕርሾ በውስጣችን ስለነበረ ጭምር ነው፡፡ ለአገራችን መልካም አስተዳደር ችግር እየተባባሰ መምጣት ዋናው ተጠያቂ መንግስታዎ ስርዓቱ ቢሆንም ትውልዱን በጥሩ ስነምግባር ኮትኩተው የማሳደግ ኃላፊነት የሚጠበቅባቸው ወላጆች፣መምህራን፣ጋዜጠኞችና መንፈሳዊ አባቶች ኃላፊነታቸውን በአግባቡ ባለመወጣታቸው ጭምር የተከሰተ ችግር ነው ፡፡

ከፍ ሲል ከተራ ቁርጥ 1 እስከ ተራ ቁጥር 5 የተዘረዘሩት ነጥቦች ለመልካም አስተዳደር አለመኖር ዋና ዋና ምክናያቶች መሆናቸው እንደተጠበቀ ሆኖ ከሁሉም በላይ ግን የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ታግለን ማሸነፍ እንዳንችል ያደረገን ዋና ምክኒያት ህዝቡ አቅምአልባ የመደረጉ ዕውነታ ነው፡፡ ከማንም በላይ የመልካም አስተዳደር ችግሮችን ተዋግቶ ማሸነፍ ያለበት ህዝቡ ሆኖ እያለ ነገር ግን ህዝቡ በቢሮክራሲው ወይም በሙሰኞች የተሸነፈ አቅመ ቢስ ህዝብ ሆኗል፡፡ ዜጐች ጉዳያቸው በአግባቡ አልፈፀም ሲል፣ወይም ማንኛውም ዓይነት በደል ሲደርስባቸው ለበላይ አካል አቤቱታ ወይም ክስ አቅርበው የሚያገኙት መፍትሄ እንደሌለ ስለሚያውቁ ችግሩ እንዲፈታ የሚታገሉ ሳይሆን እራሳቸው የችግሩ አካል ሆነዋል:: ህዝቡ በመንግስት የመደመጥ መብት፣ወይም በመንግስት ላይ ተፅዕኖ የመፍጠር ጉልበት እስከሌለው ድረስ ለችግሩ ዘላቂ መፍትሄ ሊመጣ አይችልም፡፡ አንድ ህዝብ ተገቢውን ጉልበት አግኝቶ የለውጥ ኃይል ሊሆን የሚችለው ደግሞ ከምንም በላይ ዴሞክራሲያዊና ሰብዓዊ መብቱ ተከብሮ እውነተኛ የፖለቲካ ስልጣን ባለቤት ሊሆን ነው ፡፡ ህዝቡ በተግባር የፖለቲካ ስልጣን ባለቤት ለሆን የሚችለውም ከአካባቢው አስተዳደሮዎች ጀምሮ እስከ ማዕከላዊው መንግስት ድረስ ያሉ ባለስልጣናትን በቀጥታ ምርጫ ወይም በውክልና የመምረጥና የመሻር እውነተኛ መብት ሲኖረው ብቻ ነው፡፡

አሁን ባለው የአገራችን ተጨባጭ ሆኔታህዝብ እንኳንስ የመንግስት አለቃ ሆኖ የአገሩን ዕጣፋንታ ሊወስን ይቅርና ከዕለትተዕለት ኑሮው ጋር የተያየያዙ ጥቃቅን አገልግሎቶችን እንኳን ማስፈፀም የማይችል አቅመቢስ ህዝብ ሆናል፡፡ ህዝብ ሲናገር በማይደመጥበትና ሲቆጣ በማይፈራበት አገር የመልካም አስተዳደር ችግርን በዘላቂነት ለመፍታት ማሰብ ዘበት ነው፡

ስለዚህ ካለፋት ዘመቻዎች በተለዬና በተሻለ አህአዴግ የመልካም አስተዳደር ችግር ለመፍታት ከልብ ካሰበ የህዝቡን የሰብዓዊና የዴሞክራሲ መብት ጥያቄዎች በአግባቡ በመመለስ እራሱን ሳይሆን ህዝቡን እውነተኛ የስልጣን ባሌቤት በማድረግ የመልካም አስተዳደርን ችግር ከምንጩ ለማድረቅ መወሰን አለበት ፡፡ይህ ውሳኔ የራስን አካል ቆርጦ እንደመጣል ከባድ ውሳኔ ቢሆንም አማራጭ የሌለው መፍትሄነው፡፡ አለዚያ የመልካም አስተዳደር ዘመቻዎችን ባለፈው የተሸነፍነው ብቻ ሳይሆን ወደፊትም የምንሸነፈው ጦርነት እንደሚሆን ከወዲሁ የታወቀ ነው፡፡

VOA – በፌዴራላዊ አስተዳደር ዙርያ የተደረገ ውይይት

ከአቶ ልደቱ አያሌውና ከሌሎች ሁለት ተሳታፊዎች ጋር በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ አስተዳደር ዙሪያ የተደረገ ውይይት

ክፍል 1 (part 1)

 

ክፍል 2 (part 2)

 

ክፍል 3 (part 3)

መተካካት በተቃዋሚዎች ዕይታ – የአቶ ልደቱ አያሌው አስተያየት

Lidetu Ayalew

Lidetu Ayalew

 

VOA – መተካካት በተቃዋሚዎች ዕይታ – የአቶ ልደቱ አያሌው አስተያየት

[Read more…]

Emotional Farewell as Lidetu Steps Down

Source Ethiopian reporter

Lidetu Ayelew, president of the Ethiopian Democratic Party (EDP), handed over his role to secretary general of the party, Mushe Semu on the fifth general assembly of the party held Sunday, March 20.
[Read more…]

EDP President Ato Lidetu met Senior Liberal International Officials In London

By EDP Support Committee – UK

Ato Lidetu Ayalew, President of EDP, met senior Liberal International and African Liberal Network officials in London. The meeting took place, after Ato Lidetu accepted an invitation following Ethiopian Democratic Party (EDP) admission into Liberal International affiliated, African Liberal Network, earlier last week. [Read more…]

አቶ ልደቱ ከቪኦኤ ጋር ያደረጉት ቃለ ምልልስ (14-05-2010)

[Read more…]

አቶ ልደቱ ከቪኦኤ ጋር ያደረጉት ቃለ ምልልስ

[Read more…]

ከአገር አቀፍ የፖለቲካ ፓርቲዎች የጋራ ምክር ቤት መቋቋም ጋር በተያያዘ አቶ ልደቱ አያሌው ከቪኦኤ ጋር ያደረጉት ኢንተርቪው

[Read more…]