ክቡር ሚኒስቴር በመልስዎ ውስጥ ያልነገሩን መልሶች

ላለፉት ስምንት ዓመታት ለመሰረተ ልማት ግንባታ ከፍተኛ ትኩረት የሰጠው የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ልማትንም ሆነ እድገት በማያወላዳ መልኩ ማረጋገጥ አልቻለም፡፡ አወዛጋቢ ቢሆኑም ኢኮኖሚያችን ላለፉት ስምንት ዓመታት ከአምስት ፐርስንት አጠቃላይ ዓመታዊ ምርት እድገት ተነስቶ አሁን ወደ አስር ፐርሰንትና ከዛም በላይ እንዳደገ በርካታ ዋቢዎችን መጥቀስ ይቻላል፡፡ ይህም ሆኖ እድገቱ ያስከተለው ኢኮኖሚያዊ ለውጥ እንደሚወራለት የመሰረተ ልማት፣ የገበያ ትስስርና የምርታማነትን ችግር ፈቶ የኢኮኖሚዊ መዋቅር ሽግግርን  በአስተማማኝ ሁኔታ በማረጋገጥ እድገቱ (Growth) በሂደት ወደ ልማት (Development) ተስፋፍቶ የዜጎችን የኑሮ ሁኔታ ማሻሻል የሚችል አስተማማኝ ኢኮኖሚ መሆኑን ማረጋገጥ አለመቻሉ የብዙዎቻችን ጥያቄና የሃገሪቱ ፈተና እንደሆነ መቀጠሉ ግልጽ ነው፡፡

በርካታ የኢኮኖሚ ምሁራን እንደሚስማሙት ከሆነ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚያዊ እድገት ተመላሽን (Economic Return) ከግምት ውስጥ ያላስገባ፣ በኢንተርፕረነርሺፕ ላይ ያልተመሰረተና ቀጣይነቱ ያልተረጋገጠ፤ ሃገራዊ ሃብት በከፍተኛ ደረጃ በመንግስት ተጽእኖ ስር እንዲወድቅ በማድረግ የግል ኢኮኖሚ ዘርፉን ያቀጨጨና ያሰናከለ ከመሆኑም በላይ መንግስት የልማትም ሆነ የእድገቱ ብቸኛ አሳላጭ እንዲሆን አድርጓል፡፡

ከበርካታ ሃገራት ተሞክሮ ለመረዳት እንደሚቻለው ከሆነ በተለይ መንግስትን ማዕከል አድርጎ ሃገራዊ ሃብትን በማግበስበስ (Forced Accumulation) ላይ የተመሰረተ የኢኮኖሚ ፍልስፍና ለምርታማነትና ለዜጎች ሁለንተናዊ ልማት ትኩረት የማይሰጥ፣ ለግል ኢኮኖሚ ዘርፉን ግብአት የሆኑ እንደ ካፒታል፣ ጥሬ እቃና መሰል ሌሎች አቅርቦቶችን በማሟጠጥ የሚያዳክም፤ እንደ ሙስና፣ ብክነትና ዝርክርክነት ላሉ የተለያዩ ኢኮኖሚያዊ ጠንቆች የተጋለጠ፣ ለፖለቲካ ፍጆታ ሲባል ከዜጎች መካከል ጥቂቶችን በመምረጥ ልዩ ትኩረት የሚሰጥ፤ አብዛኛውን ዜጋ ለፖለቲካ መሳርያነትና መጠቀሚያነት የሚያመቻች በመሆኑ ኢኮኖሚው ፍልስፍናው እድገትና ልማትን በሚፈለገው መጠን ማስመዝገብ የማይችል ለመሆኑ በምክንያትነት ከሚጠቀሱ ማሳያዎች መካከል ጥቂቶቹ ናቸው፡፡

ዓለም ባንክ መንግስት በተለምዶ ከሚሰጠው መረጃ ጋር ያለመጣጣም አባዜ ያለበት ቢሆንም የዘንድሮ የዓለም ባንክ ሪፖርት ግን ራሱ ዓለም ባንክም ሆነ መንግስት ከሚሰጠው መረጃ በተለይ  ከፍ ብሎ የ10.4 በመቶ አጠቃላይ ሃገራዊ ምርት እድገት ማስመዝገቡን ገልጿል፡፡ የሪፖርቱ ምንጩ በተደጋጋሚ እንደሚወሳው በአብዛኛው ከአንድ ምንጭ የሚቀዳ ከመሆኑም በላይ በጣት በሚቆጠሩ የዓለም ባንክ ሰራተኞች ያውም በአብዛኛው ከአዲስ አበባ ሳይወጡ መንግስት በሚያቀርባላቸው መረጃ ላይ ተመስርተው የተለያዩ ስልቶች በመጠቀም የሚቀምሩት በመሆኑ ምክንያት ልዩነቱም ሆነ አንድነቱም  የሚገርም አይደለም፡፡ በስሌት ደረጃ በዓለም ባንክ ሪፖርት መሰረት ተመዘገበ የተባለው የ10.4 በመቶ አጠቃላይ ሃገራዊ ምርት እድገት ካለፈው ዓመት እድገት ጋር ሲነጻጸር የተወሰነ ጭማሪ አሳይቷል፤ ነገር ግን ይህ የዓለም ባንክ አጠቃላይ የሃገራዊ ምርት እድገት ሪፖርት ከተጠቀሰው የቁጥርና የፐርሰንት ስሌት ውጭ ልማትን በማረጋገጥ  የዜጎችን ሕይወት ምን ያህል መለወጥ ቻለ ወይም ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን ከመፋታት አኳያ ምን ያህል ፋይዳ ነበረው ለሚለው ጥያቄ  መልስ መስጠት የቻለ አይደለም፡፡

ማንም ዜጋ ሊመሰክረው በሚችለው ደረጃ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ተመላሽንና የግል ክፍለ ኢኮኖሚውን ነጻነትን ማዕከል አድርጎ እድገትን ወደ ኢኮኖሚያዊ ልማት ማሸጋገር ያልቻለበት ምክንያት ኢኮኖሚያችን በተዛባና በተዛነፍ መልክ የአንድ ወገን ኢኮኖሚያዊ ስሌትን ማለትም ፍጆታና ፍላጎትን ብቻ በማሳበጡ መሆኑ ያታወቃል፡፡ ይህ የአንድ ወገን እብጠት ደግሞ ለከፍተኛ ግሽበትና የኑሮ ውድነት አቀባባሎ ሰጥቶናል፡፡ ለዚህ ደግሞ መንግስት ልዩ ትኩረት የሚሰጠው ሃብትን በጥቅሉ በራሱ ቁጥጥር ስር በማግበስበስ ለግዙፍ መሰረተ ልማቶች ብቻ ማዋሉ መሆኑ ግልጽ ነው፡፡  ይህ አካሄድ የፈጠረው ግሽበትና ግሽበቱን ተከትሎ የተንሰራፋው የኑሮ ውድነት ዜጎች ሕይወታቸውን ማሻሻል እንዳይችሉ እጅ ከወርች አስሮ በድህነት አዙሪት ውስጥ እንዲዳክሩ ዓይነተኛ ምክንያት መሆኑን ቀጥሏል፡፡

በዚህም ምክንያት ኢኮኖሚው መጠነ ሰፊ የሆነ የአቅርቦትና የጥራት ችግር ቀስፎ የያዘው ስለሆነ በምንሸምተው የምርት ጥራትም ሆነ ደረጃ አሊያም ዋጋ ላይ መተማመን የሚታሰብ ጉዳይ አይደለም፡፡ ክፍተቱን ተጠቅሞ ለመክበር ያቆበቆበው አቅራቢም የፍጆታና የቁሳቁስ አቅርቦት በተዛባበት ሁኔታ ማንኛውም ነገር ዋጋ ያወጣል ወይም ይሸጣል ከሚል ስንኩል ሰነልቦና ከሚመነጭ ስግብግበነት የተነሳ በገበያው ውስጥ የሚያሰራጨው ቁሳቁስና ሸቀጣ ሸቀጥ በየስርቻው ለጤና ጠንቅ በሆነ መንገድ ተመርቶ ልዩ ድጋፍ እየተደረገለት ከወዳጅ አገሮች ስለሚግበሰብስ፣ ሕጻን፣ አዛውንት ሳይል ጤንነትም ሆነ ሕይወትን አደጋ ላይ የሚጥልና አካባቢን የሚበክል፤ ከጠቀሜታም አኳያ የአገልግሎት ዘመኑ እዚህ ግባ የማይበል አንዳንዴም በደቂቃዎች የሚቆጠር ነው፡፡ ይህ ደግሞ በሕይወትና በጤንነት ላይ ከሚያስከትለው ጉዳት በተጨማሪ የውጭ ምንዛሪያችን፣ የንግድ ስርዓታችንና ሃገራዊ ምርታችን ላይ የሚሳድረው አሉታዊ ተጽእኖ የትየለሌ ነው፡፡

ጥራት የጎደለውና ደረጃውን ያልጠበቀ የሸቀጣ ሸቀጥና የፍጆታ አቅርቦት ለጤና ጠንቅ ነው፡፡ ጤናው የተዛባና የተሰናከለ ዜጋ ደግሞ ምርታማ ሊሆን አይችልም፡፡ ምናልባትም ጊዜውንና ገንዘቡን የሚያባክነው በሕክምናና እራሱን በማስታመም ነው፡፡ ከዚህ  በላይም ደረጃውን ያልጠበቀ ቁሳቁስ ያለወቅቱ እየተበላሸ ለተደጋጋሚ ወጭና ለብክነት አልፎ ተርፎም ዜጎችን ለአደጋ ሲያጋልጥ ማየት የተለመደ ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ የውሃ ፍሳሽና የኤሌክትሪክ መስመር ቁሳቁሶችና በምግብ በኩልም ከሕፃናት ወተት ጀምሮ እስከ ዘይትና የመድሐኒት አቅርቦት ድረስ ባሉ ፍጆታዎች ዙርያ በሚታዩ የጥራት ጉድለቶች ምክንያት የተከሰቱ  የጤንነት እክሎች ላይ የሕክምና አዋቂዎች እየተወዛገቡ መገኘታቸው በቂ ምሳሌ ሊሆን ይችላሉ፡፡

ማንኛውም ኢኮኖሚ በአንድ በኩል ሚዛኑን በጠበቀ አቅርቦትና ፍላጎት ካልተመራ በሌላ በኩል ደግሞ ነጻ የገበያ ውድድር ስርዓትን ካልተከተለና የተረጋጋ መሆን ካልቻለ መሰረታዊ ችግር ለሆነው  ግሽበትና የኑሮ ውድነት ከመጋለጡም በተጨማሪ የአቅርቦት ዋጋ እለት በእለት ማሻቀቡን ተከትሎ ዜጎችና ሃገርን በጥቅሉ  ደረጃውንና ጥራቱን ላልጠበቀ አልባሌ ሸቀጣ ሸቀጥና ቁሳቁስ ማራገፊያነት ማጋለጡ አሌ ሊባል አይችልም፡፡ መንግስት ችግሩን በዘወርዋራ መንገድ ለመፍታት ሲባል የአጭር ጊዜ መፍትሄ እየደረደረ ከመዳከር ይልቅ ለግሽበቱና ለዋጋ ንረቱ መንስኤ የሆኑ መሰረታዊ ሕጸጾችን በግልጽ የሚታወቁ በመሆናቸው ስር ነቀል የፖሊሲ ለውጥ ማካሄድ ይጠበቅበታል፡፡ ከችግሩ ጥልቀት አኳያ የእርምት እርምጃው ቢያንስ ቢያንስ ግሽበቱን በማስቆም የዋጋ ንረቱን ማውረድ ባያስችለውም የግሽበቱን ፍጥነት ባለበት በመግታት ለዜጎች የእፎይታ ጊዜ መፍጠር ይችላል፡፡ ይህ ካልሆነ ግን በአጠቃላይ በገንዘባችን ጥንካሬ ተማምነን ለዓመታት ለመቆጠብ  አይደለም ዛሬ ኪሳችን ውስጥ በሚገኝው ገንዘብ የመግዛት አቅም ታግዘን ወደ ገበያ መውጣት የማይሞከርና ምናልባትም ለውርድት የሚዳርግ ጉዳይ መሆኑ አይቀሬ ነው፡፡

ይህ የገሃዱ ዓለም እውነታ እንደተጠበቀ ሆኖ ሰሞኑን የተከበሩ አቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ከተወካዮች ምክር ቤት አባላት ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች በተለይ ከላይ ካነሳኳቸው ጉዳይች ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ካላቸው ነጥቦች መካከል፤  የግሽበት ወረርሽኙን መለዘብ አስመልክቶ የሰጡት መልስ ትኩረቴን ስቦታል፡፡ ከዚህ በመነሳት የተከበሩ አቶ ሃይለማርያም ደሳለኝ ግሽበቱን ካለፈው ዓመት ተመሳሳይ ወር ጋር በማነጻጸር የሰጡት የግሽበት ቀንሷልና ዋጋ ወርዷል ትንታኔ በውስጡ ሌላ ትንታኔና መልስ ያለው በመሆኑ ዘርዘር አድርጎ መተንተን አስፈላጊ መስሎ ታይቶኛል፡፡

አቶ ሃይለማርያምን ግሽበት በከፍተኛ ሁኔታ እንደቀነሰ የእቃ ዋጋ መረጋጋት እያሳየ እንደሆነ ሲገልጹ ለዚህ ለውጥ መንስኤ እንደሆነ በምክንያትነት ያቀረቡት መንግስት የተከተለው ጥብቅ የገንዘብ ፖሊሲ (Monetary Policy) መሆኑን በመግለጽ ነው፡፡ የፖሊሲ ጉዳዮቹን በኃላ ስለምመለስባቸው አሁን ስለ ግሽበቱ መቀነስ በተብራራው ጎዳይ ላይ ለመግባባት ይረዳን ዘንድ  ሃሳቦቼን በጥቂቱ ላቅርብ፡፡

ከላይ ለማንሳት እንደሞከርኩት ግሽበት ቀንሷል ዋጋ ተረጋገረቷል ሲሉ ምን ማለታቸው እንደሆነ በቅጡ ካልተረዳነው የትንታኔያቸው ስውር ፕሮፓጋንዳ ሰለባ መሆናችን አይቀርም፡፡ ከዚህ በመነሳት  የአቶ ሃይለማርያም ደሳለኝን መልስ በቅጡ መመርመር የግድ ይላል፡፡ ከዚህ አኳያ ላጤነው የክቡር ሚኒስቴሩ ግሽበት ቀንሷል የሚለው ትንታኔያቸው በከፍተኛ ደረጃ በጊዜ የተገበደና አስፈላጊ ግብአትና መረጃዎችን በማሳጠር የተቀመረ ስሌት መሆኑን መረዳት ይቻላል፡፡ ከዚህ አኳያ ትንታኔው እውነታነት ቢኖረው እንኳን እውነታው ትርጉም የሚኖረው በአንጻራዊነት ሲመዘን ብቻ ነው፡፡ የእውነታው አንጻራዊነት የሚመነጨውም በጥያቄና መልሳቸው ላይ አንዳብራሩት ንጽጽሩ የተደረገው የዛሬ ዓመት በተመሳሳይ ወር ላይ የነበረውን አጠቃላይ የእርሻና ኢንዱስትሪ ምርት (Composite Goods)  ዋጋ ከዘንድሮ ተመሳሳይ ወር አጠቃላይ የምርት አቅርቦት ዋጋ ጋር በማወዳደራቸው ነው፡፡

የአምና ተመሳሳይ ወር የአቅርቦቶች ዋጋ  ከዘንድሮው ተመሳሳይ ወር ዋጋ ጋር ሲወዳደር በጥቅል ከተያዙት የእርሻና ኢንዱስትሪ ምርቶች (Composite Goods) ውስጥ በአንዳንዶቹ አቅርቦቶች ላይ የዋጋ ቅናሽ ታይቶ ሊሆን ይችላል፡፡ ይህ የተናጠል የግሽበት ቅንስናሽ በአጠቃላይ በማዕቀፉ ውስጥ በታጨቁት የእርሻና ኢንዱስትሪ ምርቶች ላይ የሚኖረው ዋጋን የማቅጠንና የማዝቀጥ ዝንባሌ የመረጃውን አግባብነትን (Relevance)  ከሚገመተው በላይ የሚያሳንሰው ሲሆን አጠቃላይ የግሽበቱ ቅንስናሽ ደግሞ በዜጎች የመግዛት አቅም ላይ የሚኖረው አዎንታዊ ተጽእኖ የተለካው ለኑሮአችን ዕለት ከእለት በፍጆታነት አስፈላጊ በሆኑ አቅርቦቶች ላይ በተከሰተ  ቅንስናሽ ላይ ሳይሆን  በሌሎች አቅርቦቶች ላይ ተመስርቶ ስለሆነ ትንታኔው ምክንያታዊነት የሚጎደለውና ንጽጽሩ መሰረታዊ ግብአቶች ያላሟላ ያደርገዋል፡፡ ይህ ደግሞ ተመዘገበ የተባለው የግሽበት ቅንስናሽ በዜጎች ሕይወት ላይ የሚያስከትለውን ውጤቱ ከዜሮ በታች ያደርገዋል፡፡

እስኪ እያንዳንዱን ጉዳዮች በዝርዝር እንመልከታቸው ፡፡ አንደኛ ላለፉት በርካታ ዓመታት ግሽበት ያለማቋረጥ በከፍተኛ ሁኔታ ሲያሻቅብ የነበረው ኢኮኖሚው ሊሸከመው ከሚችለው በላይ  መንግስት ባካሄደው የናረ የገንዘብ ስርጭትና ዝውውር ምክንያት መሆኑ የታወቀ ነው፡፡ ከዚህ አኳያ ግሽበቱ ተሻሽሏል ማለት የሚቻለው በአንጻራዊነት በአንዳንድ አቅርቦቶች ላይ የዋጋ ቅናሽ በመፈጠሩ ሳይሆን በአብዛኛውና በተለይ ደግሞ ለእለት ተዕለት ኑሮአችን አስፈላጊ የሆኑ አቅርቦቶች ላይ እውነተኛ የዋጋ ቅናሽ ሲከሰት ብቻ ነው፡፡ ይህ ግን በአሁኑ ወቅት  በኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ላይ በተግባር አልታየም፡፡

የተለያዩ ቁሳቁሶችና የግንባታ አቅርቦቶችን ጨምሮ የትራንስፖርት ዋጋን ትርጉም ባለው ደረጃ መለወጥ ባይችልም በነዳጅ ዋጋ ላይ መጠነኛ ቅናሽ ታይቷል፡፡ የነዳጅ ዋጋ ቅናሹ አንደኛ ደረጃ የኑሮ ግብአት የሆኑትን የጤፍን፣ የስጋን፣ የቅቤና የዘይትን ወይም የጥራጥሬና የስንዴ ምርት ላይ ተጽእኖ መፍጠር አልቻለም፡፡ እንደውም በተጻራሪው ከዓምናው አንጻራዊ ወር ጋር ሲወዳደር ዘንድሮ እንደጤፍ ያሉትና ሌሎች መሰል የጥራጥሬ አቅርቦቶች ላይ አንጻራዊ የዋጋ ጭማሪ ታይቷል፡፡ ይህ ማለት ደግሞ የነዳጅ ዋጋ ቅናሹ ለአጠቃላይ ግሽበቱ መቀነስ የራሱ አስተዋጽኦ ነበረው ማለት ነው፡፡ በተቃራኒው ግን የተጠቀሰው አንጻራዊ የሆነና ነዳጅን ጨምሮ ውስን በሆኑና መሰረታዊ ባልሆኑ አቅርቦቶች ላይ ታየ የተባለው የግሽበት ቅናሽ ቀጥኛ በሆነ መንገድ በዜጎች ኑሮ ላይ ትርጉም ያለው ለውጥ ሊያስመዘግብ የቻለ አልነበረም፡፡

ሁለተኛው በጥያቄና መልሱ የቀረበው የግሽበት ቅናሽ ትንታኔ ያላካተተው ወይም በንጽጽር ያላቀረበው ግብአት የዜጎች ገቢ ጉዳይ ነው፡፡ ግሽበትን አስመልክቶ የሚደረግ ንጽጽር በተለይ ደግሞ የአምናውን ግሽበት ከዘንድሮ ዓመት ተመሳሳይ ወር ግሽበት ጋር ሲወዳደር የዜጎች ገቢ ላይ የተከሰቱ ለውጦች ካሉ ከግምት ውስጥ መግባታቸው የግድ ነው፡፡ የኢትዮጵያን ተጨባጭ ሁኔታ ስናጤን ግን ላለፉት አምስትና ከዛም በላይ ለዘለቁ በርካታ ዓመታት የተከሰተውን መጠነ ሰፊ ግሽበት ተከትሎ ትርጉም ያለው የገቢ ጭማሪ አልታየም፡፡ እንደውም ከሁለት ዓመት ቀድም ብሎ ባሉት ጊዜያት መንግስት የበጀት ጉድለቱን ለማሟላት በሚል የተከተለው መጠነ ሰፊ የገንዘብ ስርጭትና ዝውውር የዜጎችን የመግዛት አቅም በእጅጉ በመጉዳቱ ምክንያት ገቢያችን በአንጻራዊነት ቀንሷል፡፡ በተከታታይ ለስምንት ዓመታት የተከሰተው ግሽበት ተመጣጣኝ በሆነ የገቢ ማስተካከያ አማክኝነት ያልታረመ በመሆኑ ስለሆነ ዘንድሮ በአንጻራዊነት በጥቂት መሰረታዊ ያልሆኑ አቅርቦቶችና ምርቶች ላይ ከአምናው ተመሳሳይ ወር ዋጋ በንጽጽር የታየው የዋጋ ቅናሽ በዜጎች ሕይወት ላይ ተጨባጭ ለውጥ እንዳስከተለና ትርጉም እንዳለው የግሽበት ቅንስናሽ ተደርጎ ሊወስድ አይገባም፡፡

በሶስተኛ ደረጃ ሊነሳ የሚገባው ጉዳይ በአንድ በኩል የመሰረተ ልማት ግንባታው በከፍተኛ ሁኔታ እያደገ በመጣበትና ጋብ ማለት ባልቻለበት ሁኔታ በሌላ በኩል ግሽበት ቀንሷል የሚለው መረጃ አጠራጣሪ ጥያቂዎችን የሚያስነሳ መሆኑ ነው ፡፡ መንግስት እጅግ ሰፋፊ ፕሮጀክቶችን በመቀየስ የአባይ ግድብን ጨምሮ የስኳር፣ የመንገድ፣ የስራ እድል ፈጠራና እንዲሁም እንደ ውሃ፣ መብራትና የመኖርያ ቤት አቅርቦት የመሳሰሉ በርካታ የመሰረተ ልማት ግንባታዎችን እያካሄድ ይገኛል፡፡ በመከላከያ ኢንዱስትሪ በኩልም እጅግ ከፍተኛ ወጭን የሚጠይቁ መጠነ ሰፋፊ ስራዎች እየተከናወኑ ይገኛሉ፡፡ በዚህ ላይ ከክቡር ሚኒስትሩ እንደሰማነው ከሆነ ከሶስት ያላነሱ ግዙፍ ስታድየሞች ግንባታም ታክለውበታል፡፡ እነዚህ ግንባታዎች እጅግ ከፍተኛ ወጭ የሚጠይቁ በመሆናቸው ምክንያት ከገቢ ግብር በሚሰበሰበው መዋዕለ ንዋይ ብቻ ግንባታቸውን እውን ማድረግ አይችልም፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ላለፉት ተከታታ አምስት ዓመታት እንደሚታወቀው መደበኛና መደበኛ ላልሆኑ መንግስታዊ ስራዎች የሚያስፈልገው የመዋዕለንዋይ መጠንና ፍላጎት እያደገ በመምጣቱ የተፈቀደው የመንግስት በጀት በቁጥር ሲለካ በከፍተኛ ሁኔታ ያሻቀበ ጉድለትን ያስመዘገበ ነው፡፡

እነዚህ ሁሉ ጉድለቶችና የመሰረተ ልማት ግንባታ ፍላጎቶች በገቢ ግብር ብቻ መሟላት እንደማይችሉ ከተግባባን ስራውን ለማካሄድ የሚያስፈልገው መዋእለንዋይ ምንጮቹ ምንድን እንደሆኑ በማያሻማ ቋንቋ በተከበሩ ጠቅላይ ሚኒስቴር መብራራት ነበረባቸው፡፡ ይህ ባለመሆኑና እነዚህ መሰረታዊ ነጥቦች በክቡር ሚኒስቴሩ የመዳሰስ እድል ስላልተሰጣቸው ከተጨባጭ ሁኔታዎች ተነስተን በኢኮኖሚው ላይ ያላቸውን አሉታዊና አዎንታዊ ተጽእኖ በምክንያት በጥቂቱ መተንተን ያስፈልጋል ፡፡

አንደኛው የመዋእለንዋይ አቅርቦቱ ምንጭ ሊሆን የሚችለው ከብሔራዊ ባንክ የሚገኝ ብድር ሲሆን ከብሔራዊ ባንክ የሚገኝ ብድር ሲጠራ የብሔራዊ ባንክ ብድር ይባል እንጂ ሁነኛ መጠሪያው ግን ገንዘብ ማተም ማለት ነው፡፡ መንግስት የገንዘብ ሕትመትን ከገንዘብ ማግኛ ምንጭነት ያስወጣው መሆኑን በተደጋጋሚ እየተገለጸ የሚገኝ ቢሆንም የመሰረተ ልማት ግንባታ ፍላጎቱ ጋብ እስካላለ ድረስ ገንዘብ የማተሙ ሂደት  በአዋጅ ማቋረጥ የማይቻል ጉዳይ እንደሆነ ግንዛቤ መውስድ ያስፈልጋል፡፡

በሌላ በኩል የመዋዕለ ንዋይ ግብአቱ ምንጭ ብድር ነው፡፡ ብድሩ የሚገኘው እንደ ቻይናና ሕንድ ካሉ ወዳጅ ሃገራት ከሆነ ከፍተኛ ወለድ የሚጠይቅና በአጭር ጊዜ የሚከፈል ሲሆን ሌላው ከዓለም አቀፍ አበዳሪ ድርጅቶች  አዋጭነታቸው ለተረጋጋጠ የመሰረተ ልማት ግንባታዎች የሚሰጠው ብድር ነው፡፡ አስካሁን በተወካዮች ምክር ቤት የተፈቀዱ ብድሮችን በቅጡ ላጤናቸው በአብዛኛው ምንጫቸው የወዳጅ ሃገራት ብድሮች መሆኑ ግልጽ ነው፡፡ ኢኮኖሚው ሊሸከመው ከሚችለው በላይ ከፍተኛ የሆነ የገንዘብ ህትመት፣ ስርጭትና ዝውውር አመርቂ በሆነ ምርታማነትና ልማት ካልታገዘ የገንዘብ አቅርቦቱ ፍላጎትን በማጎልበትና በማሳደግ የዋጋ ግሽበትን እንደሚያባብስ ግልጽ ነው፡፡ ከዚህ አኳያም በተጨባጭ ሁኔታ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ከግሽበት እንዴት ሊያገግም አንደቻለ የተሰጠ በቂ ማብራርያ የለም፡፡

ፈጣን ኢኮኖሚያዊ ልማትን ማረጋገጥ ባልቻለ ሃገር ውስጥ ከፍተኛ ወለድ የሚያስከፍልና ለአጭር ጊዜ የሚሰጥ ብድር ገንቢ ሚና የሚጫወቱና አዳጊ የሆኑ ዘርፎችን ከፍተኛ ወለድ የሚጠይቁ ብድሮችን ከፋይ በማድረግ እንደሚያዳክማቸውና እራሳቸውን በማበልጸግ አቅርቦትን ለማሳዳግና ምርታማነታቸውን ለማረጋገጥ እንዳይችሉ እንቅፋት እንደሚሆነባቸው ግልጽ ነው፡፡ የምርታማነት ችግር ደግሞ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ አንዱና ዋነኛው መሰረታዊ ችግር  መሆኑ የታወቀ ነው፡፡

በአጠቃላይ ከላይ ለመመልከት እንደሞከርኩት በርካታ መሰረታዊ መፍትሄና ምላሽ የሚያሻቸው ጥያቄዎች በእንጥልጥል ባሉበት ሁኔታ ግሽበት በዚህ ፐርሰንት ወርዷልና ደስ ብሎናል ደስ ይበላችሁ የሚለው ዜና ለኢትዮጵያውያኖች አሳማኝ ዜና ለመሆን ገና ብዙ ርቀት መጓዝ ይቀረዋል፡፡ ከዚህም በላይ ጠለቅ ተብሎ ሊተነተኑ የሚችሉት የኢትዮጵያ ውስብስብ ኢኮኖሚያዊ ችግሮች ሳይታከሉበት የዕለት ተዕለት ኑሮአችን ለችግሩ፣ ለፈተናውና ለውጣ ውረዱ በቂ ምስክር ስለሆነ ክቡር ሚኒስቴር የግሽበት ቅንስናሽ ዜናዎን አሻሽለው ያቅርቡት እላለሁ፡፡

Share this...
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter